Dollar nirä barýar???

Maýa goýumlarynyñ ýok ýerinde kagyz ýüzündäki öñe gidişlikleriñ hiç hili manysy ýokdur. Gürrüñsiz beýleki walýuta birlikleriniñ öñünde bir mesele bar. Bu meseläniñ üstünde durulmagy daşarda kimdir birileriniñ göwnüne ýaramaýar. Çözgüt nirede? Muny olaryñ (daşardakylaryñ) özlerem bilenok. Ýerli maýadaryñ ýa-da telekeçiniñ 3.50 manatdan dollar alýandygyny we ony 4 manatdan satmaly bolýandygyny göz öñüne getiriñ. Gazanç 50 teññe. Ynha, ýurtdaky bazar gatnaşyklarynda telekeçileriñ ähli meselesi hem şu ýerde, olar walýuta dolanşygyndan galan galyndyny özlerine girdeji hasaplaýarlar. Ýogsam bolmasa walýuta dolanşygynyñ üstünden maliýe gymmaty bolan sarp ediji mehanizmlere goýulan goşmaça artdyryşlar onuñ girdeji hökmünde görýän pullaryny ýalmap-ýuwudýar, emma muny bilenoklar. Ýagny sakaldan aýryp murta goýulýar ýa-da bir jübüsinden girýär, beýlekisinden çykýar. Hatda özi bilmezden edilen artdyryşa goldaw berýär we ýurduñ ykdysadyýetine zyýan berýär. Çünki telekeçi walýuta talap bildirýär, netijede walýuta bolan isleg bahalary ýokarlandyrýar, artdyryşlary hem özi bilen birlikde getirýär. Walýuta talabynda bolan telekeçi diñe walýutanyñ ýokarlanmagyna sebäp bolmaz. Ol:

- Öz puly bolan milli manadyñ beýleki walýuta birlikleriniñ ýanynda  ygtybarlylygyny sarsdyrar.

- Döwletiñ ykdysady syýasatyny kyn ýagdaýa salar. Bu bolsa milli ruhly telekeçiniñ etjek işi däldir.

- Her gün täze artdyryşlaryñ gelmegine sebäp bolar.
 
- Milli maýany çöküşe iterer.

- Prosentleriñ galmagyna sebäp bolar, prosentiñ galmagy öz mañlaý deriñi başga birine peşgeş bermek diýmekdir.

Eksport bilen importyñ arasyndaky aratapawudyñ (дефицит счёта текущих операций) we inflýasion bahalaryñ gaýtadan ýokarlanmagyna hem-de ýurtda ykdysady çöküşligiñ bolmagyna getirýän onlarça sebäp bar, olardan çykarjak netijämiz şu:

- Elimizi gursagymyzyñ üstünde goýup, döwletiñ gerdenine düşen ýüki ýeñletmelidiris.

- Eger ýurdumyzy we halkymyzy jan-dilden söýýän bolsak, milli ruhdan ruhlanyp öñe gitmelidiris.

- Öz milli manadymyzdan ýüz öwürmeli däldiris.

Islendik ösen ýa-da ösüp barýan döwlet mahal-mahal ykdysady durgunlyga duçar bolup biler. Biziñ ýurdumyzda bolýan her bir üýtgeşmeler we öñe gidişlikler dünýä jemgyýetçiligi tarapyndan üns bilen synlanylyp dur. Galyberse-de bosagamyzda V Aziýa oýunlary bar. Arkadagymyzyñ başutanlygynda ähli türkmen halky bolup agzybirlikde bu abraýly ýaryşy abraý bilen sag-aman sowmagy nesip etsin. Bir zady hiç haçan hiç haçan ýatdan çykarmalyñ. Biziñ ösüşimize begenýänler bilen birlikde, şonçarak gynanýanlar, gaş çytýablar, ýagny sähel büdresek, el çarpyp küşt depjeklerem bardyr. Añsat eklenjiñ ugruna düşenler, hannaslar we korrupsiýany türkmen durmuşynyñ aýrylmaz bir bölegine öwürmäge çalyşýanlar watanymyzda bolup geçýän özgerişlikleri, ýurdumyzy ösdürmek üçin goýulýan ummasyz maýa goýumlaryny we ösüşlerini görmeýärler. Olaryñ diñe gözleri däl, kalplary hem kör bolan bolmaga çemeli. Oturan ýerinden galkyp, ak mermere bürenen merjen şäherimizi aýlanyp çykmaga ýaltanýanlara muny dogry düşündirmek kyn bolsa gerek. Türkmenistan ösüp barýan ýurtlaryñ arasynda iñ öñdebaryjy we saýlama ýurtlaryñ biridir. Arkadagymyzyñ daşary ýurtlaryñ ýolbaşcylary bilen geçirýän duşuşyklaryny, alyp barýan tutumly işlerini görmeýänler diñe bir kör däl, dilsiz güñdür!
Ýañam aýdyşymyz ýaly walýuta talap etmezlik milli özbaşdaklyk ugrundaky göreş ruhuna ruhlanmak diýmekdir. Eger döwletimiziñ we ýurdumuzyñ ösüşine nämedir bir goşant goşmak isleýän bolsañyz, onda ýurdumyzyñ agsamagyny isleýänlere däl-de, Garaşsyz we Baky Bitarap Türkmenistan döwletimize kömek etmelisiñiz.

Dollar söwdagärleriñ ulanýan töleg serişdesidir. Onuñ pese gaçmagy ýa-da ýokarlanmagy döwleti we söwda bilen iş salyşýan edara-kärhanalary, şereketleri ýakyndan gyzyklandyrýar. Eger "Men hem telekeçi, bu meni-de gyzyklandyrýar" diýýän bolsañyz, onda zyýan çeken wagtyñyzda gygyryp-bagyryp durmaly dälsiniz, ýagny muña döz gelmäge taýýar bolmalysyñyz. Dollar bankyñ kursunda 3.50 manat bolmagy juda güýçli goragdyr, gara nyrhdan alanda asmana uçdy, emma olam hemişelik däl, kem-kemden gara nyrh hem bankyñ kursuna deñleşer. Tapgyrlaýyn ýokarlanyşlar daşarky gatnaşyklar bilen baglanyşyklylykda bolup biler. Dollaryñ birden ýokarlanmagyna hiç hili geñ galyp oturasy iş ýok. Dollar geçen ýyllarda diñe bizde däl, köp ýurtlarda galdy. In bolmanda internetde dünýä boýunça geçen 2016-njy ýylda dollaryñ üýtgeýiş ýagdaýy bilen gyzyklanyp göräýiñ. Öñümizdäki günlerde dollaryñ pese gaçyp başlamagy ahmal. Biz muña girdeji çeşmesi we bazar gatnaşyklarynyñ kadalaşmagy hökmünde garamalydyrys. Gepiñ keltesi dollar hiç bir ýere gidenok, gaýtam ol aramyza dolanýar)).