Kerim Gurbannepesowyn biografiyasy
Turkmenistanyn halk yazyjysy, Magtymguly adyndaky dowlet bayragynyn eyesi Kerim Gurbannepesow 1929-njy yylda Gokdepe etrabynyn Yylgyn obasynda dunya inyar. Beyik Watancylyk ursy yyllarynda onun masgalasy Tejene gocyar. Sol yerde ol "Zarpcy" hem-de "Tejengurlusyk" etrap gazetleride isleyar.
Kerim aga gosgy yazmaga yaslykdan baslayar. Onun ilkinji sygyrlary etrap hem-de "Mydam tayyar", "Yas kommunist" gazetlerinde, "Tokmak" £urnalynda cap edilyar. Ilkinji gosgular yygyndysy "Gujumin gozbasy" 1951-nji yylda okyjylara hodurlenyar. Sondan son, zehinli sahyryn kitaplarynyn encemesi ceper eserlerin musdaklarynyn dykgatyna yetirilyar. Onun "Gosgular we poemalar" kitacy (1958), "Taymaz baba" poemasy (1960) awtora uly sohrat getiryar.
Halypa sahyryn gosgularydyr poemalary dilinin sadadan yenilligi, many - mazmunynyn bicak baylygy, josgunlylygy, ideya- mazmunynyn milliligi , cunnur halkylygy bilen ozune bendi edyar.
Alabahar gosgusy sahyrymyzyn.
Gys yuwas-yuwasdan yza cekildi.
Bahar geldi. Gul-gulalek ekildi.
Agaclar gulledi. Adamlan bolsa
Endan - jany bogun bogun sokuldi.
Bahar bolyan bolsa, bahar sekilli,
Adamy hem gulletmeli dalmikan?
Gul diyen zat bogun yaryp cykmaly.
Gulledeyin diyip soyyandir belkam?
Arhiwiň ýagdaýy
● Doly tekst
● 18/18 teswir saklanypdyr
Ýazylan saýty: teswirler.com · Çeşme: Web Archive nusgasy — ertir.com, 27 oktýabr 2011 ý. · Asyl sahypany gör ↗
Teswirler 18
Pursatdan peydalanyp menem birje goshgy oklayyn, K.Gurbannepesowynky, eger yene okajak diysengiz yazyp bilerdim
UTANÇ
Ol adam kurortda sataşdy maňa.
Nazarkerde adam. Nurana adam.
Bir jaýda bir aýy bile geçirdik,
Bir aýlap dem aldyk meňzeş howadan.
Çuňluk alan ýaly düýpsüz derýadan,
Gözi çuňdy. Içi durşuna nurdy.
Uklap ýatyrka-da ol nuruň mähri
Gabagnyň daşyndan lowurdap durdy.
Gözleri-de jomart. Eli-de jomart.
Jomartdy ýüregi. Jomartdy dili.
Ýöne öz bitiren hyzmaty hakda
Bir agyz gepletjek bolaýsaň weli,
Çekip almalydy her bir sözüni…
Pyýada geçipdir Ýewropaň çölün.
Aýagyn goýupdyr Dunaý boýuna,
Şpreý jeňnelinde jaýlapdyr elin.
…Ýene bile barýas bagyň içinden.
Men aýakly barýan, olam pişekli.
Bir maral deňimden ozup geçende,
Birden iki ädim öňe düşmekçi
Boldum-da ýene-de endamym dyglap,
Goňşymyň deňine çekildim kem-kem.
…Şeýle gerçek kişi güýje mätäçkä,
Adam öz güýjünden utanjak eken.
Bir gün buýsanç bilen gözýäşyn gizläp,
Öý durmuşy hakda açdy ol gürrüň.
Üç ogly bar eken. Üçüsini hem
Faşistler bir dardan asypdyr bir gün.
Azowyň ýanynda. Don jeňňelinde
Dereksiz ýitipdir ýene bir gyzy.
Kempirem ölüpdir. Indi bir öýde
Dört diwar içinde ýalňyz bir özi.
Soň menden sorady: “Näçe çagaň bar?”
Diýdim: “Esliräk bar, üç sany ogul.
Şonçaragam gyz bar. Iň tokarjamyz
Mekdepden attestat getirjek şu ýyl…”
Diňleýär, guwanýar. Ýene soraýar.
Men bolsa düşnüksiz ýygrylýan kem-kem.
…Şeýle ajap adam bagta mätäçkä,
Adam öz bagtyndan utanjak eken.
Sag bol dost ! Kerim Gurbannepesowy nace yazsanam azdyr! Yaz dost! +
Sag bol dost ! Kerim Gurbannepesowy nace yazsanam azdyr! Yaz dost! +
Sag bol dost ! Kerim Gurbannepesowy nace yazsanam azdyr! Yaz dost! +
URUŞ DÖWRÜNIŇ ENESI
Kümüş gülýaka,
Altyn bilezik,
Şelpeli gupba,
Kökenli ýüzük.
Iki teneçir,
Bir kümüş sagat
Ýeňiş fonduna
Gowuşdy sowgat.
Gupbaň içinde
Bir kiçijik hat:
“At, faşisti, at,
At, faşisty, at!”
Öňünde gol ýok.
Yzynda gol ýok.
Kimdigin henizem
Bilip bolanok.
“At, faşisti, at,
At, faşisty, at!”
Aýdyma öwrüldi
Bu kiçijik hat.
Bisowatja hat,
Ikije setir.
Ne-hä nokat bar
Ne-de tersotur.
Garaşdyk bir gün,
Garaşdyk üç gün.
Kimiň ýazanyn
Bilmedi hiç kim.
Geçdi otuz gyş,
Geçdi otuz ýaz.
Henizem ony
Bilenok kolhoz.
Bir özi bilýär,
Onsoňom Watan…
Golsuz hat ýazsaň –
Öwren şu hatdan!..
SAGDYNLYK /K.Gurbannepesow/
Ikisi-de orta ýaşly pyýada,
Ikisi-de eli daşly pyýada,
Säher bilen säher maşkyn edýärler.
Birisi togalak, birisi arryk.
Biriniň agramy on kilo kemmiş,
Beýlekiniň bolsa, şonçasy artyk.
Soň bir gün gapanda gördüm olary.
Ikisem ýylgyryp düşdi gapandan –
Birisi bäş kilo ýitirenine,
Beýlekisi şonça kilo tapanyna.
Daş kömek edipdir ikisine-de
Birin semredipdir, birin horladypdyr.
Senem setirlere daş götert, şahyr
Aram-aram gapanda-da barlap dur.
Setirleriň aşa semiz bolmasyn
Ýa-da çendenaşa bolmasyn arryk.
Kem zat kem bolýar,
Artyk zat artyk.
Plan dolmaly, plan!
Bir gün bir taksa mündük. Aman,
aman, eý, aman!
- beýle-de sürmek bormy?
- sürmek bolar, dogan jan,
plan dolmaly, plan!
Sheýle bir sürýär welin - owsun
atýar uçmaga.
Tasdan tigriñ astynda kerçelipdi
bir çaga.
- a-haw, gardash, ägä bol!
- aý, ol zatlar owarram.
hiç zat bolmaz, çagadyr.
Plan dolmaly, plan!
Täze köshüñ öñünden, köne
gökjäñ deñinden,
öýkenmizi dolduryp büzmeýiniñ
çañyndan,
uçup barýas gökdepä.
- ýuwashrak, haw, halypa!
- plan dolmaly, plan!
Diýdim: her bir adamyñ çagasy
bar, öýi bar.
shu gün tutýan toýy bar, erte
tutjak toýy bar.
seniñem-ä ýok däldir
öz mashgalañ, öz balañ!
- wah, shol balalar üçin
plan dolmaly, plan!
- a-haw, plan diýen zat adam
üçin dörýän zat.
samolýot - uçmaly zat, mashyn
bolsa - ýörýän zat.
shonuñ üçin az-owlak
seresap bol, gadyrdan!
- seresapdan çörek ýok,
plan dolmaly, plan!
Sanjak ýaly ýash gelin ylgap
geçdi köçeden.
akja bäbek tasdanam aýrylypdy
ejeden.
- baý, shu ýollañ ugrunda
kañkap ýören heleý kän.
oturuñ-da öýñüzde!
plan dolmaly, plan!
- sheýle gelinler dälmi
ýollarmyzyñ gelshigi!
sheýle gelinler dälmi ýeriñ
göwher eshigi!
neneñ sholañ üstüne
sürünüp bilýäñ uýalman?
- aý, gardash jan, gelin köp!
plan dolmaly, plan!
kesip geçdi köçäni ak göleli ak
sygyr -
plan diýilýän zatdan düshünjesi
ýok sygyr.
- ýeri, ýoluñ üstünde
nä körüñ samsyk haýwan!
ýat-da, bar-da döläñde!
plan dolmaly, plan!
Garshymyzdan gübürdäp, zompa
çykdy maz-mashyn.
äsgermezlik edäýseñ shepagaty
az mashyn.
goja shofýor zor eken - etdi
ussat öwrümi.
ýogsa dagy wolganyñ
ýoljakdy bir böwrüni.
diýdim: tas-a planmyz
dolupdy, halypa jan!
- aý, bir basha bir ajal,
plan dolmaly, plan!
Diýdim: men-ä hiç weli, shu
oturan çal zenan,
güneshli ülkämize bir ýerde
gelen myhman!...
ol diýdi: myhman bilen
taksa münmezler, dost jan!
taksi diýilýän zatda
plan bar, inim, plan!
Soñra diýdi: düshün, dost,
menem ýalñysh-ýeke däl.
meniñ ekleýänlerim bir adam ýa
iki däl.
diñe balam-çagam däl,
bashga-da köp ymtylýan!
planyñ dashyndanam
ýene-de pylan, pylan, pylan...
Eýdip-beýdip sag-aman baryp
ýetdik menzile.
ýöne weli, kalbymda gopdy
sheýle zenzele:
öz wagtynda bogulmasa, nebis
diýilýän ýylan.
adamda ne ynsap goýjak, ne-de
bir wyzhdan!
Planam zerur weli,
shol ullakan belañ
garshysyna göreshmek hem
iñ ullakan plan,
iñ wajyp plan!
ÖZ-ÖZÜŇI TANAMAK ÜÇIN KIÇIRÄK ANKET /K.Gurbannepesow/
Ir bilen oýanýaň. Öýüň ýerbe-ýer.
Keýpiň kök, janyň sag, Hudaýa Şükür,
Goňşyňdan bir dertliň nalasy gelýär.
Şonda näme hakda edersiň pikir
Öýüňdäki ajap sapa hakdamy?
Ýa şol dertlä gerek şypa hakdamy?
Ynha, bir edara. Başlygy – dostuň,
Ikiňiz içerde “kikirde-kikir”.
Gapyda kyrk adam garaşyp otyr.
Şonda näme hakda edersiň pikir
Dostlukdaky täsin gudrat hakdamy
Ýa-da işikdäki nobat hakdamy?
Saklandy gapyňda kerpiçli maşyn,
Maşynyň şofýory bir ogry-mekir,
“Ýarpy bahasyna al şuny!” diýýär.
Şonda näme hakda edersiň pikir
Jübiňe bähbitli arzan hakdamy
Ýa kellä bähbitli wyždan hakdamy?
Ynha, et dükany. Satyjy – goňşyň.
Saýlap-seçip saňa bir budy çeker.
Yzyňdaka bolsa – gaty oňurga.
Şonda näme hakda edersiň pikir
Özüňe edilen hezzet hakdamy
Ýa ili çürkeýän ülpet hakdamy?
Barýar köçe bilen maýyp weteran.
Diňe maýybam däl, bir gözem sokur.
Sen bolsa, “Wolgaly” dazlap barýarsyň.
Şonda näme hakda edersiň pikir
Öz ornuň, öz parhyň, “Wolgaň” hakdamy?
Ýa “Wolga” ýetiren pälwan hakdamy?
Owadan gyza
“Owadan sen,
Owadan sen,
Owadan...”
Bu aýdym ýaňlanýar he säher,her şam.
Ýöne bu gürrüňim aýdym hakda däl,
Sen hakda,sen hakda,gara gaş uýam.
Şol aýdym aýdylsa — keşdäňi taşlap,
Kitabyňy ýygnap,saçlaryň çöşläp,
Seredip ýokary, äňedip aşak,
Kä yzyňa ýöräp, käte öňüňe,
Aýnaň içindäki keşbiňi ogşap,
Birine pyşyrdap berýärsiň salam,
Birinden pyşyrdap alýarsyň salam.
Soň bolsa “Eje jan,men owadanmy?”
Diýäýjek,
diýäýjek
diýäýjek bolýaň.
Asyl bir gezeg-ä diýdiň hem uýam!
Şond garry ene öz balasyndan
Ýa-ha hoşal,ýa-da nägile bolup,
Ogşapdy gözleriň pyýalasyndan
Sen bolsa ol posaň manysyn çözmän,
Ýene öz ýoluňa bolduň rowana.
Ne gözel ýigitler yzyňdan garap,
Biri däli boldy,biri diwana.
Bolmajagam bolsun, şeýle bir saçlar—
Ölçemäge ýetmez kelte gulaçlar.
Şeýle bir gabaklar,şeýle bir dişler
Baksaň-ertä galjak şu günki işler.
Şeýle bir göreçler,seýle bir gaşlar
Üç gün bakyp dursa,ölmezdi açlar.
Şeýle bir ýaňaklar—reňki çirksiz,
Şeýle bir barmaklar—boguny süňksiz.
Gürrüňem etjek däl kirpikler hakda,
Degse deşjek (taňrym, penaňda sakla!)
Ýöne men şonda-da
Owadanmyň, däl—
Entek belli bir zat aýdyp biljek däl.
Bir topar ot-suwdan geçeniňden soň,
Ýetmiş ýanyp,segsen öçeniňden soň,
Ajyny-süýjini içeniňden soň,
Bir ýigidi saýlap-seçeniňden soň,
Seçeniňden soň hem
ol ýigit bilen
Nije menzil ýoly
Geçeniňden soň—
Men diňe şondan soň,
Şondan soň diňe,
Owadanmyň, dälmiň—
Aýdaryn saňa.
Super Kerim aga yali sahyrlamz kopelsin. +
GAMSYZ GOŞGY /K.Gurbannepesow/
Göterildi şu gün göwnümiň yşgy.
“Gel, ýazaýyn – diýdim –
Gamsyzja goşgy…”
Kömelek agtaryp bir topar çaga,
Dyrmaşýar ýokaryk,
Inýär aşaga…
Ýanýar göreçlerde bigamlyk ody.
Atlary nämekä?
Häkmanmy ady?
Serdarjyk, Ataly, Gurthan, Meretli…
Birisi torbaly,
Biri sebetli.
Çaşýarlar, üýşýärler, bökýärler birden.
Gözleýän zatlaryn tapýarlar ýerden
Gamsyzja gülküden ýaňlanýar dört ýan.
…Ýene-de gykuwlap,
Ylgady Gurthan.
Girdi sebetlere “Gelinkömelek”.
Bir däl, üç däl, dört däl,
Näçesi gerek?
Ýerl eşdi sebetde bir topar “jora”.
Atlary nämekä?
(Tapandan sora!)
…Sowaşdy baýyrlar.
Garaldi iňrik.
Gelýärdi çagalar kömelek gemrip.
Hoşaldy Ataly, Gurthan, Meretli.
Serdarjygmyz weli… boşja sebetli.
Sebede düşen ýük … üçje kömelek.
Birisi goturdy,
Ikisi kelek.
…Gamsyzja goşgyma ýene düşdi gam:
Gije uklamady
Kiçijik adam…
GAGRA DEGIŞMESI /K.Gurbannepesow/
Gagra dynç almaga gelenler bilen,
Salamlaşdym, ýuwaş-ýuwaş tanyşdym.
Gagradan dynç alyp ugranlar bilen
Gujaklaşdym,
Adreslar alyşdym.
Edil şeýle boldy, ol gyz bilenem.
Adres berdim. Gysdym elinem mäkäm.
Toba, toba! Beren adresim bilen
Özüm ýelmeşip ötäýdimmikäm?
Ol gyz ýüregimi alyp gidipdir!
Diýip, kän şahyrlar ýazypdy öñ hem.
Meniñ bolsa häzir tutuş özüm ýok.
A-haw, meni gören?
Niredekäm men?
Aýna seretsemem - meñzeýän başga,
Deñizde ýüzsemem - meñzeýän başga.
Dostlarymam diýýär: Meñzeýäñ başga.
Ýeri, wraçlara näme gerekmiş,
şolar bir göwünlik bersedi käşgä?!
Gaýta edil gözlerime seredip:
- Bu sen däl! - diýýärler.
- Kimmişin eýsem?
Ynha, men! Gepleşip, halymy aýdyp
Otyryn ahbetin, şu men-ä! - diýsem,
- Ýok, sen däl! - diýýärler, - bu başga biri!
Wraç aýtdy, dawañ soñy bolarmy onsoñ?
Wessalam, özüñe özüm däl diýip,
Ýeñsäñi gaşada oturber sen soñ.
Dogrusy, bu zatlar hiçem-le weli,
Bir kitap ýazmaga gelipdim daşdan.
Ýeri, şu oturan özüm däl bolsam,
Kitabymy kim ýazmaly, ýoldaşlar?
K.GURBANNEPES: ENÄNIŇ ÝAŞY.
Günamizi bagyşlaýar Eneler
Sebäp Eneleriň ak süýytli döşi
Köp-köp garalygyň günäsin ötýär
Şeýdibem kemelýär Eneleň ýaşy
Ene balasyna buýurdy ýumuş
Ol diýdi “Özüň et oň ýaly işi”
Ýandy Ene. Emma ötdi günasin
Kemeldi Enaniň ýene bir ýaşy.
“Öýe wagtynda gel, giç gelme balam”
Ogly bolsa Enä çenedi daşyn
“Wah nätsemkam” Emma günäsin ötdi
Kemeldi Enaniň ýene bir ýaşy.
Ýigrimi ýaşyny doldurdy ogul
Gapak ýaly boldy tüýlije döşi
“Indi ata bolduň adam bol oglum!”
Gysyldy, gysyldy Enäniň dişi.
Ene dişin gysdy otyzki gezek
Her gezek gysanda gaçdy bir dişi
Enäniň her gaçan dişine derek
Ýaprak dek saralyp gaçdy bir ýaşy.
ÇAGA
Çagadyryn öýdüp
Ýörmegin, köşek!
Eýýäm ýetişensiň. Seniň ýaşyňda
Jahyllaň elinde aňňal döwlüpdi,
Küýze döwlüpdi gyzlaň başynda.
Olar çydapdylar. Çydarsyň senem
Kyn diýip, zähmetden gaçmagyn, oglum!
Çagalyk ajap zat. Ýöne sen ondan
Mümkingadar,
Irräk
Saýlanjak bolgun.
On bäşe ýetipsiň. Eýýäm uly sen.
On alta ýetseň-ä – eýýäm sen ärsiň.
Onsoň Gaýdar bolup (başyňa düşse)
Giden bir polka-da komanda biýrsiň.
Biz bolsa henizem seniň adyňa
Kä “köşegim” diýýäs, käte-de “guzym”.
Emma toýnaklarňa köwşum syganok,
Paltoňam meňkiden bir garyş uzyn…
Mölterýär,
Çiňerýär,
Oýlanýar guzym…
Näme jogap biýrkä? Garaşýan… Emma
Ne “mä”, ne “mö”, ne “mo” – seza çykanok.
Dymýa.
Bolarla, az yazylan goshgularyny yazdym, betleki ulularyna herkim enceme gezek okap gorendir, biraz taze zatlardan goshalyda)))
Sag bol dost! Wagt yitirip yazanlarynyz ucin. Ellerine saglik, +
hawa, Oylanma bayry kitapdan alyp yazdym halanlarymy. Temany gowy achypsyngyz +
👍