Bölüm: Polietilen Meselesi

- Konsullygyňyz boýunça Türkmenistanyň
ykdysady syýasatyna täsir edip biljek derejede äden ädimleriňiz, amala aşyran
işleriňiz barmy ?

Ilkinji
kadrlaryň dolandyryş ýyllarynda birnäçe mühüm mesele bardy. Bularyň biri hem
polietilen[1]
proýekti. Men Stambulda konsul wagtym Prezident gelipdi. Menden Türkmenistanyň
ady bilen polietilene maýa goýumlar barada gyzyklanmagymy isläpdi. Desga nähili
bolar, kimden alarys ?

Polietilen
öndürýän desganyň nähili we nädip gurulmalydygy bilen gyzyklanmagym we bu
proýekti dolandyrmagymy islediler. Sowetler döwründen bäri dowam edýän bu
proýekti Türkmenistanda şol wagta çenli Presidentiň nebit-gaz işleri boýunça
orunbasary Söýünow dolandyrýan eken. Proýekt taýýarlanypdyr, ýöne maýa goýum
amala aşmandyr. Türkmenistanyň finansirowat edýän bu proýektini Türkmenistanda
italýan bir firma gurmalydy. Firmanyň ady belli, ýöne bu ýerde agzamak hökman
däl. Men-ä polietilene düşünmeýärin. Türkiýedäki Petkim-iň proýektlerini
taýýarlaýan adamlary tapdym. Olary Türkmenistana äkitdim. Taýýarlanan
proýektleri gözden geçirdiler. Italýan firma 10 manada edip bolýan iş üçin 20
manatdan baha kesipdir. Ullakan mesele bar! Taýýar proýektiň amala
aşyrylmagynyň ýalňyşlyk boljakdygyny aýdyp, bu proýekta garşy çykdym.
Hasabatlar taýýarladyk. Türkiýede owal şuňa meňzeş desga gurulypdyr. Nämeler
öndürilýär, nämeler öndürmäne mümkinçilik bar ? Şoňa görä nähili maýa goýum
gerek ?

Men
taýýar proýekta garşy çykamsoň Söýünow meň bilen görüşmän başlady. Menden
gaçýardy. Konsul bolanym üçin Daşary Işler Ministri bilen ýüzbe-ýüz gatnaşykda
bolýardym. Daşary Işler Ministri Abdy Kulyýewa näme etjekdigimizi soradym. Olam
gaty dürüst adamdy. Bu meseläni dörjelejekdiklerini aýtdy.

Bir ýygnak gurnaldy. Italýanlary çagyrdyk. Bärden türk ekspertleri äkitdim.
Biziňkiler bolmaly bahasyny aýtdylar. Elbetde italýanlar kän bir zat diýip
bilmediler. Aýdara zatlary ýokdy. Bahalary uçurypdyrlar! Söýünow ýygnaga
gelmedi! Özlerine degişli bolman ýagdaýynda hem Ministrler Kabinetiniň
orunbasary Ata Çaryýew we Daşary Işler Ministri Abdy Kulyýew ýygnagy diňlemäne
geldiler.

Daşary Işler
Ministri bilen Ata Çaryýew Prezidenta bu proýektiň talaňçylykdygyny aýtdylar.
Prezident bilen gaty dartgynly ýagdaýda gürleşipdirler. Sebäbi hem
Türkmenbaşynyň Söýünowy gorajak bolýan ýaly hereket etmegi. Başdan Türkmenbaşy
bilen Daşary  Işler Ministri Abdy
Kulyýewi oňuşmazlyga getiren waka şu. Daşary Işler Ministri bu proýekta rugsat
bereni üçin Prezident bilen gaýta-gaýta dawa etdi. Türkmenbay bu wakanyň yz
ýanyndan Daşary Işler Ministrini wezipesinden boşatdy. Ata Çaryýew Daşary Işler
Ministrinden has köp tanalýan güýçli adamdy. Ony hem has soňyrak Eýrana
ugratdy. Ýöne Söýünow wezipesinde oturdy.

Biz
beýle goh çykaranymyzdan soňra proýekt togtady. Proýekti amala aşyrmak on-on
bäş ýyl soňra bir türk firmasynyň nesibesi boldy. Türk firmasynyň ýerine ýetiren
işi 1 milýard dollar töweregindäki bir proýektdi. Elbetde ölçegleri soňra
üýtgändir. Ýokarky wakada Söýünow ýerinde oturdy, ýöne o proýekt amala aşman
galdy.

Elbetde
şu wagty anyk bilemizok, emma şol döwür belki Türkmenbaşy işiň ýöreýişinden
närazydy, meniň ownuk-uşak düzeltmeler bilen işiň jylawyny gowşatman proýekti
amala aşyrmagyma garaşýardy. Belki meniň hem ornaşdyrylan sistema goşulyp,
çünki maňa-da käbir gelşiksiz teklipler duýduryldy, bitarap barlag geçirilen
ýaly görkezmegime garaşýardy. Niýetlerini bilmeýärin, ýöne netijede proýekt
togtady, gymmatly adamlar wezipesinden gitdi.