Nikotin "tussaglygyndan" azat boluň!!! (saglyk.info)

Siz çilim
çekmegi goýmak üçin näçe gezek synanşyk etdiňiz? Näçe gezek bu
synanşyklar puja çykdy? Her gezek çilimi otlap, onuň ajy tüssesini
özüňize soranyňyzda, çilimi taşlamany uly kanagatlanma bilen soňa
goýanyňyz ýadyňyzdamy?!

Çilimiň düzüminiň saglyk üçin
zyýanlylygy barada mekdep ýyllaryndan bäri gulagymyza guýlup gelinse-de,
bu barada köpçülikleýin habar beriş serişdeleri (gazet-žurnallar,
telewideniýe, radio, hünärmenler tarapyndan beýan edilýän mowzuklar),
internet hem degerli maglumatlary ýetirse-de çilim çekýänleriň sany
azalyberenok.

Islendik çilimiň gapyrjagynda: "Saglygy
goraýyş ministrligi duýdurýar: Çilim çekmek saglyk üçin howplydyr!"
diýen ýazgysyna asla üns berýän hem ýokmyka diýýärin!

Özüňe çekilýän çilim tüssesiniň dem alyş
ýollarynyň nemli bardasyny ýakyp, öz düzüminde ýaramaz himiki maddalary
(benzpiren, nitrozamin, bogujy gazy, gurum bölejikleri) saklaýanlygy
sebäpli, agyz we öýken düwnüginiň (ragyň), öýkeniň dowamly keselleriniň
beterlemeginde ýokary töwekgelliligini döredýändigini aýtmak zerurdyr.

Ýürek-damar keselleriniň hem geçişini
ýaramazlaşdyrmakda çilim çekmäniň orny uludyr. Lukmanlar käbir
ýagdaýlarda çilimkeşlik bilen jynsy gowşaklygyň hem arabaglanşygynyň
barlygyny subut edýärler.

Aýallaryň uzak wagt çilim çekmegi ýa-da
çilim tüssesinden dem almagy (passiw çilimkeşlik) bolsa soňundan
önelgesizlige getirip bilýändir.

Çilim çekilende oňa bolan ruhy we fiziki
garaşlylyk döräp biler. Ruhy garaşlylykda adam, çilim çekýän adamlaryň
arasyna düşende, stress, nerw dartgynlylygy ýagdaýda, öz akyl zähmetini
has işjeňleşdirmek maksady bilen çilime ymtylyp biler.

Adamda belli bir endik, çilim çekmek
endigi döräp, ol şonsuz göwnejaý ýaşap bilmeýär. Şonuň ýaly ýagdaýda
adam çilim çekmäge bahana gözläp ugraýar. Söhbetdeşlikde, wagt geçirmek
üçin hem çilim çekmäge ymtylyp biler.

Fiziki garaşlylykda bolsa bedeniň
nikotine bolan isleginiň güýçlüdigi sebäpli, adam işinde hem ünsüni
jemläp bilmeýär, iýmitlenme, ukynyň alynmagy, dynç alma ýaly wajyp
ýaşaýyş endikleri gaýra süýşürilýär. Adam çilim çekmek barada pikir edip
gezýär, onuň ünsi bozulýar, käbir ýagdaýlarda bolsa gamgynlylyk hem
ýüze çykyp biler.

Gündelik aladalar bilen ylgap barşymyza,
elimize çilim alyp otlanymyzda biz: "Men näme üçin çilim çekýärin? Ondan
maňa nähili peýda bar?" diýip oýlanyp hem ýetişmeýäris. Ýöne aňymyzda
bolsa çilim çekmegi bes etmelidigini düşünýäris, ýogsam...

Geliň, bu endikden azat bolanymyzda biziň bedenimizde nämeleriň bolup geçjekdigine syn edeliň:

8 sagatdan soň

• 
  ganda uglerodyň okisiniň mukdary kadalaşýar;
• 
  ganda kislorodyň kadaly mukdary emele gelýär.

24 sagatdan soň

• 
  ýüregiň infarktynyň ýüze çykma töwekgelçiligi peselýär.

48 sagatdan soň

• 
  nerw süýümleriň ösmegi güýçlenýär;
• 
  ys alyş we tagam duýuş duýgularymyz gowulaşýar;
• 
  ýöreme ýeňilleşýär.

Bir hepdeden

• 
  ýüzüň reňki kadalaşýar, ol tämizlenýär, dem almada duýulýan ys ýa-da deriniň, saçlaryň ýaramaz ysy ýitýär.

2 hepdeden – 3 aýdan

• 
  umumy gan aýlanyş kadalaşýar;
• 
  öýkeniň dem alyjylyk ukyby 20-30% artýar;
• 
  jynsy işjeňlik ýokarlanýar (geň galaýmaly!).

6 aýdan

• 
  ýürek urma kadalaşyp, siziň sport bilen meşgullanma görkezijileriňiz gowulaşýar;
• 
  fiziki işjeňligiňiz artyp, çalt ylgamaga, ýüzmäge, ýöremäge islegiňiz dörär.

7 – 9 aýdan

• 
  dowamly üsgülewük, demiň gysmagy, çalt ýadamaklyk ýitip gider;
• 
  öýkeniň nemli bardasy täzeden
  dikeldilip, onuň nemi aýyrmaga, dem alyş ýollary arassalamaga we
  ýokançlyklara garşy durmaga ukyby artar.

Saglygyňyza haýpyňyz gelip hem-de uzak we
sagdyn ýaşamagyň aladasyny edip çilimi goýmakçy bolsaňyz – Biz Size
sabyrlylyk arzuw edýäris!

Eger Siz öz erjelligiňize daýanyp, çilimi
özbaşdak taşlap bilseňiz ol has hem gowy bolar. Ýöne çilimkeşligiň hem
neşe garaşlylygyna degişli keseldigi sebäpli, hemmelere çilimi özbaşdak
goýmak başartmaýar.

Çilimi goýmaklygy diňe Siziň ÖZÜŇIZ
ýüregiňize düwmeli! Eger Siz ony halaýan gyzyňyzyň, aýalyňyzyň,
ejeňiziň, dostuňyzyň haýyşy bilen taşlaýan bolsaňyz, onda, gowusy,
başlamaň. Barybir, birnäçe wagtdan Siz ýene çilimi eliňize alarsyňyz.

Çilimkeşlikden özbaşdak dynyp bilmeýän
adamlar üçin häzirki zaman lukmançylygynda köp dürli usullar işlenip
düzüldi. Iň köp ulanylýan usullaryň üstünde gysgaça durup geçmek peýdaly
bolarmyka diýip pikir edýärin.

Derman serişdeleri – olaryň içinde bedene
nikotiniň täsirine meňzeş täsir edýän dermanlar gerdejik, suwuklyk
görnüşde, çeýnelýän sakgyç görnüşde (meselem, Şwesiýanyň önümi bolan
"Nikorette" sakgyjy) degişlidir.

Ondan başga-da, çilime ýigrenç döredýän
derman serişdeleri hem ulanylýar. Düzüminde narpyzyň ýapraklarynyň
tozuny we batgalyk air köküni saklaýan "Korrida-plýus" serişdesi şuňa
mysal bolup biler. Agzyňy tanin, lýapis saklaýan suwuklyklar, ýylanlyja
otuň köküniň gaýnatmasy bilen hem çaýkamak şonuň ýaly netijäni berip
biler.

Çilime bolan islegi (abstinent alamaty)
ženşen otunyň spirtli ergini, limonnik, rodiola, apilak, pantokrin ýaly
serişdeler peseldip bilerler.

Iňňe bilen bejergi – beden reflekslerine
täsir etmek arkaly geçirilýän bejergi bolup, häzirki wagtda giňden
ulanylýandyr. Bu usulda çilimkeşligiň beýnide emele gelen endikdigi göz
öňüne tutulyp, şol çilim çekmek endiginiň "ýazylan" bölegini "dargatmak"
göz öňüne tutulýandyr.

Psihoterapiýa (ruhy ýagdaýa täsir etme)
usullary – çilimkeşlige hemişelik ýigrenji döretmäge gönükdirilen
usullardyr. Ol usullara toparlaýyn psihoterapiýa, autotrening, gipnozyň
täsiri degişli edilýär. Häzirki wagtda, şol usullara ýakyn kodirleme
(bekleme) usuly hem giňden ulanylýar. Bu usul arkaly beýniniň neşe
merkeziniň işi togtadylýandyr.

Psihoterapiýa bejergisiniň usullary köp dürli bolup, olaryň hersi adamyň ruhy ulgamyna dürli tarapdan täsir edýändir.

Häzirki wagtda, çilimkeşlige garşy
göreşde Allen Karranyň (dünýäde meşhur "Çilimi goýmaklygyň ýeňil usuly"
kitabyň awtory), G. Siçkonyň, B. Ždanowyň, M. Konobeýewskiniň, Pol
Makkeniň, T. Mamedowyň, I. Baçiniň usullary netijeli ulanylýandyr.

Çilimi taşlamakda ulanylýan bejeriş
usullary dogrudan hem kändir.Ýöne oňa garamazdan, bejergiden soň, 100
adamdan diňe 40 adam (!) çilimini goýýandyr.

Çilimi taşlamakda hemme derman
serişdelerini, usullaryny ulanmazdan  öň, Siziň öz-özüňize bolan
erkiňiziň güýçlüdigine düşünmek wajypdyr.

Bu babatda çilimi taşlamaga ymtylýan adamlara psihologlar birnäçe peýdaly maslahatlary berýärler:

1. 
   Diňe özüňiziň saýlap alan günüňiz çilim çekmegi bes ediň. Şol günden öň hem, soň hem bu işi başlaýjy bolmaň.
2. 
   Eger Siz günde 20 gezek çilim çekýän
   bolsaňyz, günde 20 gezek çilim çekmäge güýçli islegiň dörejekdigine
   taýyn boluň. Eger isleg ýüze çykmaýan bolsa, oi siziň ony ýüze çykarman
   ýaşyrýandygyňyzdan şaýatlyk edýär. Beýle etmäň! Islegiňiziň bardygyny
   boýun alyň. Eger şeýle etmeseňiz, ejizleme pursatynda ol islegleri
   kanagatlandyrmaga synanşyklaryň döremegi mümkin.
3. 
   Siziň saýlamaga mümkinçiligiňiziň
   bardygyny unutmaň. Her gezek çilime isleg dörände, öz-özüňize: "meniň
   çilim çekesim gelýär" diýip dogryňyzy aýtmagyňyz gerekdir. Eger isleg
   dörese, boş ýere gidip bu barada gaty gygyryp hem aýdyp bilersiňiz.
   Soňundan hem: "Men çilim çekmezligi saýlaýaryn" diýip aýtmak üçin
   güýjüňizi toplaň. Siz hemişe çilimi çekmekligi ýa-da çekmezligi saýlap
   bilersiňiz, ýöne hemişe çekmezligi saýlaň. Iň esasy – 20 gezek hem dogry
   netije çykarmakdyr. Wagtyň geçmegi bilen çilim çekme islegi azalyp,
   ýitip gider.
4. 
   Hemişeki bolşy ýaly, ýanyňyza çilimi we
   otluçöp gabyny alyň. Siziň hemişe saýlamaga mümkinçiligiňiziň bardygyna
   göz ýetirersiňiz. Çilimi siziň eliňizden hiç kimiň almaýanlygyny ýatda
   saklaň. Adam isleýän zadyndan mahrum bolanda, onda gaharjaňlyk we
   gamgynlylyk duýgusy döräp biler. Siz hem şonuň ýaly duýguny başdan
   geçirip bilersiňiz. Şonuň ýaly bolanda: "Çilim çekme mümkinçiligi mende
   bar. Ondan meni hiç kim mahrum edenok. Meniň çilim çekesim gelýär. Ýöne
   men çekmezligi saýlaýaryn" diýip özüňize aýtmagyňyz möhümdir.Diňe şol
   pursat bilen ýaşaň, 5 minutdan nämäniň boljakdygyny aýtmakdan saklanyň.
5. 
   Çilim çekmezligi niýet edinen her
   pursatyňyz, ýaramaz endikden saklanmagyň peýdaly taraplary barada pikir
   ediň. Öz saglygyňyza nähili zyýan ýetirip biljekdigiňiz barada pikir
   ediň.
6. 
   Çilim çekmekligiň hiç zat bilen öwezini
   dolmaň.Bu hem öz islegiňizi basyp ýatyrdygyňyz  bolýar. Çilimi goýmak
   üçin ýygy ýa-da kän iýmegiň, sakgyç çeýnemegiň, uzak ýatmagyň, alkogol
   içgileri köp içmegiň, dyrnagyňyzy iýmegiň, çigit çigitlemegiň asla
   geregi ýokdur. Onuň üçin öz adaty ýaşaýyş endikleriňizi üýtgetmek hem
   gerek däldir.
7. 
   Çilimi çekmeklige getirjek durmuş
   ýagdaýlaryndan we çilim çekýän tanyşlaryňyzdan hem gaça durmagyň geregi
   ýokdur. Eger bir çaşka ýiti taýynlanan kofe size çilimi ýada salýan
   bolsa, gowy zat. Çilim çekme isleginiň döränligine garamazdan, kofe
   içiň. Özüňiziň hemişe dogry çözgüdi saýlap bilýänligiňize buýsanyň.
8. 
   Çilimkeşligiň endikdigini ýatda saklaň. 5
   ýyldan soň hem agza salnan ýekeje çilimiň hemme çeken zähmetiňizi puja
   çykarjakdygyny bilmek zerurdyr.

Galyberse-de, çilimi diňe Siz taşlaňzok.
Çilimi hiç haçan ele almazlyk maksady bilen, her ýyl Ýer togalagynda
millionlarça adamlar taşlaýarlar. Olar ony başarýarlar. Siz hem başararsyňyz!