Allah Tagalanyň 99 ady !
Salawmaleykum uly kici doganlar! «Allah Tagalanyň 99 ady bardyr. Kim bulary ýat tutsa, ýagny, iman getirip, dogalarynda okasa jennete girer» diýilýär. Tirmizi, Ibni Hibban we Hakimiň munuň bilen baglanyşykly rowaýaty şeýledir: «Kim Esmaýy Husnany manylaryna doly düşünip ýat tutsa, olar bilen Allahy zikr etse, jennete girer». men ashakda Alla tagalanyn 99 adyny hem manysyny yazmakcy. http://www.ylmyhal.narod.ru/htm/0206.htm.
1.ALLAH
Lafzaýy Jelal diýilýän bu ismi şerif – Allah Tagalanyň has adydyr. Șonuň üçin, bu beýleki atlaryň ählisini öz içine alýar. Beýleki atlar bolsa, diňe öz manysyny göterýär. Bu nukdaýnazardan Allah adynyň ornuny hiç bir at tutup bilmez. Dilçileriň aýtmagyna görä, bu söz arap sözüdir. Köplük sany ýokdur. Haýsy-da bolsa bir dilde jyns atlarynyň köplük sany bardyr. Șeýle hem, dürli dilde Allah Tagalanyň dürli-dürli ady bardyr. Türki dillerde «Taňry», pars dilinde «Huda», iňlis dilinde «God», rus dilinde «Bog» ýaly. Bu atlar «Allah» ýaly has at bolman, «Ilah», «Rab», «Mabud» ýaly jyns atlardyr. Arap dilindäki «Ilahyň» köplügi «Älihe», «Rabbyň» köplügi «Erbab» parsçada «Hudanyň» köplügi «Hudaýan» diýlişi ýaly, türki dillerde hem «Ilahlar», «Rabler», «Mabudlar», «Taňrylar» görnüşinde köplük sanda aýdylýar. Șonuň üçin «Taňry» sözi doly manyda «Allah» sözüniň ornuny tutmaýar. Mysal üçin, yslamyň esasy bolan «Lä ilähe illallah» (Allahdan başga ilah ýokdur) towhyd sözi terjime edilende «Taňrydan başga taňry ýokdur» görnüşinde bolmaýar. Șonuň üçin bu terjime dürs däldir. Sebäbi «Allah» sözi «Taňry» sözi bilen çalşyrylyp terjime edilse, ýalňyş bolýar. Çünki, «Taňry» jyns atdyr. «Allah» has atdyr. Ýöne bu ýagdaý Beýik Ýaradyjy göz öňünde tutulyp, başga atlary ulanyp bolmaz diýen manyny bermeýär. Kurany Kerimde bellenişi ýaly, iň gözel atlar Allahyňkydyr. Bu atlaryň haýsysy islense, şol at bilen doga etmek bolýar. Șol ady başga dile terjime hem edip bolar. Ýöne «Allah» adyny Allahdan başga zada bermek bolmaz. Beýleki atlaryň käbirini Allahdan başga zada-da berip bolýar. Ynsanlara Aly, Rahym, Aziz atlaryny bermek ýaly. Ýöne bu atlaryň başyna «gul» manysyny berýän «Abd» sözüni goşmak has laýykdyr. Abdulkadyr, Abdurrahym ýaly.
dowamy ashakda.....
Arhiwiň ýagdaýy
● Doly tekst
● 32/32 teswir saklanypdyr
Ýazylan saýty: teswirler.com · Çeşme: Web Archive nusgasy — ertir.com, 31 iýul 2012 ý. · Asyl sahypany gör ↗
Teswirler 32
Gowy mowzuk, sagbol.
2.er-RAHMAN
er-Rahman – ezelde ähli ýaradylanlar hakynda haýyr we rahmet irade eden, söýeni bilen söýmediginiň arasynda tapawut goýman ýaşaýyşlary üçin zerur bolan ähli nygmatlary we ryzky beren manyny berýär.
3.er-RAHYM
er-Rahym – örän merhemetli, beren nygmatlaryny ýagşy ulanýanlary has beýik we ebedi nygmatlar bilen sylaglaýan diýen manyny berýär. Rahym ady mahlukatyň arasynda erk-irade eýelerine, aýratyn hem mü’minlere degişlidir.
4.el-MELIK
el-Melik – ähli mahlukatyň hakyky eýesi we mutlak hökümdary diýmekdir. Allah ne zatynda, ne-de sypatynda hiç bir barlyga mätäç däldir. Gaýta sypatynda, zatynda, barlygynda we barlygynyň dowam etmeginde hemme zat Oňa mätäçdir.
5.el-KUDDUS
el-Kuddus – hatadan, gaflatdan, ejizlikden, her hili kemçilikden uzak we arassa diýmekdir. Șonuň üçin Allah her hili takdysa – mukaddes saýylmaga, aşa hormata mynasypdyr.
Älemde ynsan eli degmedik, döreýşi ýaly saklanan arassalyk Allahyň Kuddus adynyň tejellisidir.
6.es-SELAM
es-Selam her hili kemçilikden aman, her hili howpdan gullaryny salamata ýetirýän, jennetdäki bagtyýar gullaryna salam berýän diýmekdir.
Bu ismi şerif Kuddus ady bilen ýakyn manydaş bolsa-da, Selam ady has-da gelejege degişlidir. Ýagny, Allah Tagalanyň isle zaty, isle sypaty hiç haçan sähel üýtgemeklige, ejizlige uçramakdan daşdadyr. Ol ezelde nähili bolsa, ebetde hem şeýledir.
7.el-MÜ’MIN
el-Mü’min – köňüllerde iman we hidaýet yşygyny ýakýan, oýarýan, özüne sygynanlary aman saklaýan, olary goraýan, rahatlandyrýan diýmekdir.
8.el-MUHEÝMIN
el-Muheýmin – gözegçi, goldaýjy we goraýjy diýmekdir. Allah ýaradan mahlukatynyň amallaryny, ryzklaryny, ajallaryny bilip goraýar. Ähli barlygy görüp, gözegçilik edýän, barjak ýerine ýetirýän diňe Oldur. Hiç bir zerre Onuň lutuf we yhsanyndan mahrum däldir.
9.el-AZIZ
el-Aziz – ýeňilmeýän ýeke-täk ýeňiji diýmekdir. Bu ismi şerif güýç-kuwwat manysyny berýän «yzzat» sözünden gelip çykýar. Allah Tagala mutlak suratda güýç-kuwwat we ýeňiş eýesidir.
Allah Tagalanyň yzzat sypaty Kuranyň ençeme ýerinde azap aýatlarynyň içinde gelýär. Șeýle hem, bu ismi şerif Hakim ady bilen hem birlikde gelýär. Munuň manysy Allah Tagala gudraty güýçli, ýeňijidir, ýöne hikmeti bilen erbetleriň jezasyny soňa goýýandyr. Ol erbetlik edýän ynsany jezalandyrmaga howlukmaz diýmekdir.
10.el-JEBBAR
el-Jebbar – «jebir» sözünden gelip, döwlenleri seýiklän, bejeren, kemleri bitiren, islänini etdirip bilen diýmekdir. Allah Tagala älemde we älemdäki ähli zatlara islänini etdirmäge güýji ýetýändir. Onuň höküm we iradesiniň garşysyna gidip bolmaz.
11.el-MÜTEKEBBIR
el-Mütekebbir – her bir hadysada öz beýikligini görkezýän diýmekdir. Beýiklik we ululyk diňe Allaha mahsusdyr. Barlygy bilen ýoklugy Allahyň emr we iradesine bagly hiç bir barlyk bu sypaty özüne alyp bilmez.
12.el-HALYK
el-Halyk – her bir zadyň barlygyny we ömrüniň dowamynda her hili hal-ahwalyny, hadysalary taýynlap, kesgitleýän we şoňa görä ýaradan, ýokdan bar eden diýmekdir. Allahyň ýaratmagy «ibda» we «inşa» görnüşindedir. Ibda – ýokdan bar etmek, inşa – bar zatdan täze bir zady döretmekdir.
13.el-BARI
el - Bari – her bir zadyň agzalaryny biri-birine laýyk şekilde ýaradan diýmekdir. Allahyň ýaradan zatlarynyň hiç birinde kemlik ýa-da artykmaçlyk ýokdur. Her bir zat ýerliklidir.
14.el-MUSAWWIR
el-Musawwir – taswir edýän, her bir zada aýratyn bir şekil berýän diýmekdir. Allah Tagalanyň ýaradan zatlarynyň her biriniň özüne mahsus şekili, görnüşi bardyr. Olaryň hiç biri beýlekisine meňzemez. Meselem, adamlaryň arasynda biri-birine doly meňzeýäni ýokdur. Mundanam has täsini, barmagyň ýüzündäki çyzyklaryň biri beýlekisini gaýtalaýan däldir. Ynsanyň hergiz galpyny ýasap bolmajak goly – barmagynyň galdyran yzydyr. Bularyň ählisi Allah Tagalanyň Musawwir adynyň tejellisidir.
15.el-GAFFAR
el-Gaffar – magfyreti, geçirimliligi çäksiz diýmekdir. Gafr – örtmek, goramak, penalamak manysyny berýär. Allah Tagala mü’minleriň günäsini, aýbyny örtýär, islän gullaryny günäden gorap saklaýar. Bu olar üçin iň uly nygmatlaryň biridir.
16.el-KAHHAR
el-Kahhar – her bir zada islänini etdirip biljek derejede üstün bolmak diýmekdir. Kahr – bir zada ony hor, ejiz kyljak ýa-da ýok edip, heläklejek derejede üstün bolmak diýmekdir. Allah Tagala Kahhardyr. Onuň öňünde barça zadyň boýny egikdir. Gahryna Asman, Ýer çydamaýar. Ol ençeme azaşan milletleri we ymmatlary heläk edipdir.
17.el-WEHHAB
el-Wehhab – dürli-dürli nygmatlary hemişe yhsan edip duran diýmekdir. «Wehhab» sözi «hibe» sözünden gelip çykýar. Hibe – haýsy-da bolsa bir bähbide, peýda garaşman bir zady bagyş etmek diýmekdir. Wehhab bolsa hemişe, hemme ýerde hemme zady bol-elin berýän, gaýtarga garaşmaýan diýmekdir.
18.er-REZZAK
er-Rezzak –ýaradylanlara peýdalanjak zatlaryny yhsan edýän diýmekdir. Ryzk Allah Tagalanyň aýratyn hem ýaşaýan mahlukatyna nesip etdiren zadydyr. Ryzk diňe iýlip-içilýän zatlardan ybarat däldir. Peýdalanylýan ähli zada ryzk diýilýär.
Maddy ryzk
Her dürli iýlip-içilýän, geýilýän we ulanylýan zatlar, pul, göwher, çaga, bedeniň işleýiş gudraty, bilim, mal-mülk, baýlyk we ş.m. zatlardyr.
Magnewi ryzk
Ruhuň we kalbyň azygy bolan zatlardyr. Başda iman we ynsanyň ruhy durmuşyna degişli ähli ýagdaýlar we bu duýgulary kanagatlandyrýan zatlaryň hemmesi magnewi ryzkdyr.
19.el-FETTAH
el-Fettah – her dürli müşgilleri çözýän, ýeňilleşdirýän diýmekdir. «Fettah» sözi «feth» sözünden gelip çykýar. «Feth» ýapyk, gulply bolan bir zady açmak manysyny berýär. Ýapyk zady açmak iki görnüşde bolup biler:
a) maddy: bir gapyny, gulpy açmak,
b) magnewi: gam-gussany aýryp, köňli giňeltmek.
Ösümlikleriň güllemegi, tohumyň şinelemegi, ryzk we rahmet gapylarynyň açylmagy – bularyň hemmesi fettah isminiň tejellisidir.
20.el-ALIM
el-Alim – hemme zady düýpli bilýän diýmekdir. Allah bolan-boljak, gizlin-äşgär zatlary doly bilýär. Ynsanyň bilşi nisbi we aryzydyr, ýagny, bölekleýin we kemdir. Allahyň bilşi bolsa, ähli at we sypatlarynda bolşy ýaly, zatydyr. Șonuň üçin Onuň bilşinde çäk ýokdur, kemsizdir, mutlakdyr.
21.el-KABYZ
el-Kabyz – gysan, daraldýan diýmekdir. Ähli barlyklar Allah Tagalanyň gudrat kabzasyndadyr, ýagny, gudratynyň saýasyndadyr. Islän gulundan yhsan eden mülk emlägini, baýlygyny, çagadyr aýalyny, ýaşaýyş lezzetini, köňül rahatlygyny alyp biler. Șol adam baýka garyp düşer, ýa-da zürýat aýralygynyň ajysyna gark bolar, ýa-da ýürek gysmagyna, azap we agzalalyk derdine uçrar. Bu hallaryň hemmesi Kabyz adynyň tejellisidir.
22.el-BASYT
el-Basyt – açýan, giňeldýän diýmekdir. Allah Kabyz adynyň garşylyklaýyn tejellisi hökmünde islän guluna täze bir durmuş, lezzet, şatlyk, bol ryzk berip biler. Bu bolsa Basyt isminiň tejellisidir.
23.el-HAFYD
el-Hafyd – ýokardan aşak inderen, peselden diýmekdir. Allah islän guluny şan-şöhratly, abraýlyka-da, ryswa we masgara edip biler. Allahyň bu ady köplenç özüni tanamadyk, emrlerine boýun bolmadyk asylara, başgalara göwni ýetmeýän mütekebbirlere we hak-hukugy bilmeýän zalymlara gezek gelende tejelli edýär.
24.er-RAFI’U
er-Rafi’u – ýokaryk göteren, beýgelden diýmekdir. Allah Tagala islän guluny pese düşürişi ýaly, islän guluny-da beýgeltmäge ukyplydyr. Islänine şan-şöhrat, abraý berip biler. Käbir köňülleri iman we irfan yşygy bilen ýagtyldar. Beýik hakykatlardan habardar eder.
Allahyň beýgeldýän ynsanlary köplenç melek häsiýetli, süýji dilli, il-günüň aýbyny örtýän, kemçiligini düzedýän, olara maly, bedeni, bilimi, öwüt-nesihaty bilen kömek edýän näzik, salyhatly ynsanlardyr. Olar bu häsiýetlerini ýitirmese, Allah hem bu nygmaty olardan aýyrmaz.
25.el-MU’YZ
el-Mu’yz – yzzat berýän, hezzet-hormat edýän diýmekdir.
26.el-MÜZIL
el-Müzil – zillete düşürýän, hor we pes hala salýan diýmekdir.
Yzzat we zillet biri-biri bilen gapma-garşy manydadyr. Yzzat sözünde at-abraý, zillet sözünde peslik, biabraýlyk, ýigrenjilik manysy bardyr. Allah Tagala bu adyna mahsus häsiýetleri islän mahlukatynda tejelli edip biler.
27.es-SEMIG
es-Semig – her bir zady doly eşidýän diýmekdir. Allah Tagala ýüregimizdäki gizlinu-äşgär sözlere çenli, ähli zadyň sesini eşidýär. Uzaklyk-ýakynlyk we birini diňlemegi beýlekini eşitmegine päsgel bermeýär.
28.el-BASYR
el-Basyr – her bir zady doly görýän diýmekdir. Allah Tagala janly-jandaryň we her bir zadyň gizlinu-äşgär, eden we etjek ähli işlerini görýändir. Garaňkylyk-ýagtylyk, ýakynlyk-uzaklyk, beýiklik-kiçilik Onuň görmegine päsgel bermeýär.
29.el-HAKEM
el-Hakem – höküm eden, hakyna laýyk ýerbe-er eden diýmekdir. Allah Tagala Hakimdir, her bir zada hökmürowandyr. Ol höküminiň kemsiz berjaý edilmegini gazanar. Onuň hökmi bolmasa, hiç bir hadysanyň bolmajakdygy ýaly, Onuň hökmüni ýatyrjak hiç bir kuwwat, hiç bir hökümet, hiç bir dereje ýokdur.
30.el-ADL el-Adl – doly adalatly diýmekdir. Adalat zulumyň gapma-garşylygydyr. Zulum sözüniň ynjytmak, başganyň hakyny iýmek manylary bardyr. Zulum etmezden her kese doly hakyny bermek, her bir zady akyl we mantyga, hikmet we maslahata laýyk berjaý etmek bolsa adalatdyr.
Allah Tagala adyldyr, zalymlary söýmez. Zalymlar bilen tirkeşenleri, hatda olara imrinenleri, olary söýenleri hem söýmez.
31.el-LATYF
el-Latyf – iň inçe, syrly işleriň ählisiniň inçeligini, syryny doly bilýän, iň inçe we syzylmaz ýollardan gullaryna peýda berýän diýmekdir. Allah Tagala Latyfdyr.
32.el-HABIR
el-Habir – her kimsäniň we herki zadyň gizlin, içgin taraplaryndan habardar bolan diýmekdir. Allah Tagala hadysalaryň iň kiçisinden iň beýigine çenli habardardyr. Ondan rugsatsyz hiç bir hadysa bolup geçmez.
33.el-HALIM
«Hilm» – günäkärleri jezalandyrmaga güýji ýetip durka, ony etmän, olara mylaýymlyk bilen garaşyk etmek we jezalaryny soňa goýmak diýmekdir. Halim – gudraty ýetýän halyna, bir hikmet sebäpli jezalandyrmaýan diýmekdir. Allah Tagala Halimdir, her günä iş edeni derrew jezalandyrmaýar. Ol gazap we azapda howlukman möhlet berýär. Bu möhletiň dowamynda edenine puşman edip, toba gelenleri afuw eder, bagyşlar. Kejirlik edenler barada höküm ýene Oňa degişlidir.
34.el-AZYM
el-Azym – ähli beýiklikleriň eýesi diýmekdir. Azamat – beýiklik manysyny berýär. Ähli meseleler, zatlar babatda hakyky beýiklik Allaha mahsusdyr. Ýerde-gökde, tutuş barlyk içinde mutlak we iň kämil beýiklik Onuňkydyr. Her bir zat Onuň beýikligine şaýatdyr.
35.el-GAFUR
el-Gafur – magfyreti köp diýmekdir. Allah Tagalanyň magfyreti köpdür. Bir guluň aýby, günäsi nähili derejede uly we näçe köp bolsa bolsun, olary ýaşyrar, aýan edip eýesini ryswa etmez.
Allah Tagala günäleri, aýyplary ynsan gözünden gizleýşi ýaly, melekut äleminiň ýaşaýjylarynyň nazaryndan hem gizlär. Ynsanlaryň görmeýän käbir zatlaryny melekut äleminiň ýaşaýjylary görýär. Gafur ismi şerifi günä we aýyplaryň olaryň nazaryndan hem gizlenýändigini düşündirýär.
36.eş-ȘEKUR
eş-Șekur – öz ryzasy üçin edilen ýagşy amallara has zyýada gaýtargy berýän diýmekdir. Șükür – ýagşylyga ýagşylyk gaýtarýan diýmekdir. Allah Tagalanyň öňünde guluň berjaý etmegi zerur bolan bir wezipesi şükürdir. Șekur bolsa, az tagat-ybadata derek, örän uly derejeler berýän, sanly günlerde berjaý edilen amallara derek, ahyret äleminde soňsuz nygmatlar lutuf edýän diýmekdir. Bu ada Allahdan başga eýe boljak hiç kim ýokdur.
37.el-ALIÝ
el-Aliý – her bir zatda, hemmetaraplaýyn uly diýmekdir. Allah Tagala Aliýdir, ýagny Onuň deňi-taýy we şärigi ýokdur.
38.el-KEBIR
el-Kebir – beýiklikde ondan beýik ýokdur. Allah kibriýa eýesidir. Kibriýa zatyň kemaly diýmekdir, ýagny, Onuň kemalyna çäk ýokdur.
39.el-HAFIZ
el-Hafiz – edilen ähli işleri giňişleýin hasaba alýan, her bir zady belli bir wagta çenli apatlardan, bela-beterlerden gorap saklaýan diýmekdir.
Hyfz – goramak diýmekdir. Munuň iki görnüşi bardyr. Birinjisi: barlyklaryň dowamlylygyny üpjün edip, gorap saklamak, ikinjisi: biri-birine gapma-garşy bolan zatlaryň biri-birlerine hüjüm etmekleriniň, zyýan ýetirmekleriniň öňüni almak, biri-biriniň şerinden olary gorap saklamakdyr.
Allah her bir mahlugyna özüne zyýanly zatlary bilip-duýup biler ýaly ukyp beripdir. Bu Hafiz isminiň tejellisidir. Haýwanlar himiki analiz geçirmezden özlerine zyýanly otlary bilýär we olary iýmeýär. Gullarynyň amallarynyň ýazylmagy, zaýalanmakdan goralmagy hem Hafiz isminiň tejellisidir. Șu nukdaýnazardan ahyretde täzeden dirilmegiň we edenleriňden hasap soralmagynyň hem gönüden-göni Hafiz ismi bilen baglanyşygy bardyr.
40.el-MUKYT
el-Mukyt – her bir mahlugyň rysgyny, iýmitini taýyn eden we olary beden we kalba iberendir. Șonuň üçin Mukyt Rezzak bilen manydaşdyr. Ýöne Mukytyň manysy Rezzakdan has hususydyr. Rezzagyň manysy has giň bolup, diňe iýmiti däl-de, ähli zerurlyklary öz içine alýar.
41.el-HASIB
el-Hasib – her kesiň ömrüniň dowamynda edenlerini doly, düýpli we giňişleýin bilýän, her bir zadyň, her kesiň islendik mätäçligini kanagatlandyryp bilýändir. Allah Tagala hasap bilen bolup biljek her bir zady hiç bir hasap ýöretmezden anyk we kesgitli bilýär.
42.el-JELIL
el-Jelil – jelalet, ululyk we haýbat eýesi, jelal sypatlaryny özünde jemleýändir. Jelalet we ululyk Allaha mahsusdyr. Onuň zaty-da, sypatlary-da beýikdir. Ýöne bu beýiklik mahlukatdaky ýaly göwrüm ýa-da ýaşy ululyk taýyndan däldir, bu wagt bilen ölçenmeýär, mekana sygmaýar.
43.el-KERIM
el-Kerim – keremi, lutuf-yhsany bol diýmekdir. Allah wada beren sözüni ýerine ýetirýär. Yhsan edende bol-elin berýär, bagyşlaýar.
44.er-RAKYB
er-Rakyb – ähli barlyklaryň üstünden gözegçi, ähli işler gözegçiliginiň astynda diýmekdir. Bir zady goraýan, hemişe gözegçiliginde saklaýana rakyb diýilýär. Bu bilim we goramak arkaly mümkindir.
Allah Tagala ähli barlyklara her dem gözegçilik edýän şaýatdyr, nazyrdyr. Hiç bir zat Onuň gözastyndan sypmaýar, her kese edenine görä gaýtargysyny berýär.
45.el-MUJIB
el-Mujib – özüne doga edip ýalbaranlaryň isleglerini eşidip, jogap berýän diýmekdir.
Bu taýda şu aýratynlyk gowy bilinmelidir: jogap bermek bilen kabul etmek aýry manydaky sözlerdir. Allah Tagala her bir doga jogap berjekdigine wada edýär. Ýöne kabul etjekdigini wada etmändir. Çünki, kabul edip-etmezlik Allah Tagalanyň hikmetine baglydyr. Hikmeti laýyk görse, islänini şol durşuna, şol bada kabul eder. Eger islese, islenenden has gowusyny berip biler ýa-da şol doganyň gaýtargysyny ahyretde berer. Islese, guluň bähbidine zyýanly bolany üçin kabul etmez.
46.el-WASI’U
el-Wasi’u – giň we rugsat berijidir. Allahyň ylmy, rahmeti, gudraty, afuw we magfyreti giňdir, her bir zady gurşandyr. Hiç zat Onuň ylmyndan gizlenip bilmez. Yhsan we ikramynyň çägi ýokdur.
47.el-HAKIM
el-Hakim – ähli işleri hikmetli diýmekdir. Allah Hakimdir, peýdasyz, boş we tötänleýin hiç bir işi edýän däldir. Her bir emr we işiniň hemmetaraplaýyn çäksiz peýdasy bardyr. Her ýaradan mahlugy, her eden işi tutuş älem nyzamy bilen baglanyşyklydyr. Älemiň umumy düzgün-nyzamyna ters gelýän hiç bir hadysa, tebigy deňagramlylykda orny bolmadyk bir mahluk ýokdur.
48.el-WEDUD
el-Wedud – ýagşy gullaryny söýýän, olary rahmet we ryzasyna ýetirýän, söýülmäge we dostlugy gazanylmaga laýyk bolan diýmekdir.
Allah Tagala gullaryny juda söýer, olary lutuf we yhsanyna gark eder. Söýülmäge has mynasyp hem diňe Oldur.
49.el-MEJID
el-Mejid – zaty şerefli, amaly gözel, her dürli öwgä mynasyp diýmekdir.
50.el-BAIS
el-Bais – ölüleri dirildip, gabyrlaryndan turzan, köňüllerdäki gizlin syrlary äşgär edýän diýmekdir. Allah Tagala ynsany ölüp toprak bolanyndan soň, ahyret gününde täzeden dirildip, gabyryndan turzup, ruh we jesetleri bilen hasaba çagyrjakdyr, soňra ýene ruh we jesetleri bilen birlikde olara sylag ýa-da jeza berjekdir.
51.eş-ȘEHID
eş-Șehid – ähli hadysalaryň daşky syrlaryny bilýän, her ýerde häzir we nazyr bolýan diýmekdir.
Allah her bir zady doly bilmek taýyndan Alimdir. Hadysalaryň içki syrlaryny bilmek taýyndan Habirdir. Hadyslaryň daşky syrlaryny bilmek taýyndan bolsa Șehiddir.
52.el-HAKK
el-Hakk – barlygy hiç üýtgemeýän, duran diýmekdir. Allah Tagalanyň Zaty ýok bolmaýşy ýaly, hiç özgermez hem.
53.el-WEKIL
el-Wekil – özüne tabşyrylan işleri usulyna laýyklykda iň gözel şekilde netijelendirýän diýmekdir. Allah Tagala iň gözel we iň kämil wekildir. Işleriň hemmesini dolandyrýan, ýola goýýan Oldur. Ýöne özi hiç bir işinde wekile mätäç däldir. Allah Tagala özüne tewekkül edenleriň işlerini iň gowy netijä ýetirer.
54.el-KAWIÝ
el-Kawiý – örän kuwwatly diýmekdir.
55.el-METIN
el-Metin – örän berk diýmekdir.
Kuwwat doly gudraty görkezýär. Metanet bolsa, kuwwatyň güýjüni düşündirýär. Allahyň gudratynyň öňünde bir ýapragy ýaratmak bilen älemi ýaratmak deňdir.
56.el-WELIÝ
el-Weliý – ýagşy gullarynyň ýarany, kömek edijisi diýmekdir. Allah ýagşy gullarynyň hemişe ýarany we kömek edijisidir. Olaryň her hili kynçylyklaryny ýeňilleşdirýär, rahatlyk berýär. Ýagşy işleri amal etdirýär. Weliýsi Allah bolan gullar üçin gam-gussa ýokdur.
57.el-HAMID
el-Hamid – diňe özüne hamdu-sena edilýän, ähli barlygyň dili bilen öwülýän diýmekdir. Hamd – yhsan eýesi ulyny öwmek, tagzym düşünjesi we hoşallyk bildirmek niýeti bilen medhu-sena – öwgi, alkyş etmekdir. Her bir barlyk tutuş durky hem hereketi bilen Allah Tagalany tesbih we takdys edýär.
58.el-MUHSI
el-Muhsi – her bir zadyň sanyny, hasabyny ýekänme-ekän bilýän diýmekdir. Allah Tagala her zady bolşy ýaly görýär we bilýär. Ýagny, ähli barlyk biri-birine garyşyk bolsa-da, olaryň jynslaryny, görnüşlerini, synplaryny, hatda zerrelerine çenli ýeke-eke bilýär.
59.el-MÜBDI
el-Mübdi – mahlukaty maddasyz we nusgasyz görnüşde ilkibaşda ýaradan diýmekdir.
60.el-MU’ID
el-Mu’id – ýaradylanlary ýok edenden soň, täzeden dirildýän diýmekdir.
61.el-MUHÝI
el-Muhýi – haýat beren, dirilden, saglyk bagyşlan diýmekdir. Allah Tagala jansyz maddalara jan berýär. Muňa ihýa diýilýär. Ýokdan bar edene, jansyz maddalara jan berene ölüleri diriltmek, elbetde, kyn däldir.
62.el-MÜMIT
el-Mümit – her bir janly mahlugyň ölümini ýaradan diýmekdir. Allah her bir ýaradan mahlugyna belli bir möhletli ömür takdyr edipdir. Diriligi ýaradan Allah bolany üçin ölümi ýaradan hem Oldur. Ýöne ölüm ýok bolmak däldir, gaýta pany durmuşdan baky durmuşa geçmekdir.
63.el- HAÝÝ
el-Haýý – diri, her bir zady bilýän we her bir zada güýji ýetýän diýmekdir. Allah Tagala ölmeýär, hemişe häzir we nazyrdyr. Ýaşaýan mahlukata durmuş beren Oldur. Ol bolmasa durmuş bolmaz. Ol hemişe Alim, Habir we Kadyrdyr.
sagbol,shukir,men gozlap yordimda!
64.el-KAÝÝUM
el-Kaýýum – gökleriň, ýeriň, her bir zadyň barlygynyň dowamyny üpjin eden diýmekdir. Ýagny, Allah Tagala her bir zadyň takdyr edilen ömrüne çenli barlygyny dowam etdirmegi üçin ähli sebäpleri yhsan edýär. Șonuň üçin her bir zat Hak bilen gaýymdyr.
65.el-WAJID
el-Wajid – hiç bir zada mätäç bolmadyk, islänini islän wagty tapýan, özi üçin zerur bolan zatlaryň hiç birinden mahrum bolmadyk diýmekdir.
Uluhiýet sypatlary we bularyň kemala ýetmegi üçin her bir zat şany-şöhraty beýik bolan Allahyň zatynda bardyr.
66.el-MAJID
el-Majid – şany-şöhraty, kerem we yhsany bol diýmekdir. Allah Tagalanyň özi bilen aşnalyk guran gullaryna kerem we yhsany ölçegsizdir. Mysal üçin, şol gullary tämiz ahlakly bolmakda, ýagşy işleri amal etmekde rüstem kylýar. Soň eden ýagşy amallary, gazanan ýokary häsiýetleri üçin olary wasp eder, aýplaryny, günälerini bagyşlar, erbetliklerini aýrar.
67.el-WAHYD
el-Wahyd – ýeke täk diýmekdir. Zatynda, sypatlarynda, işlerinde, atlarynda, hökümlerinde asla şärigi ýa-da meňzeşi we deňi-taýy ýok diýmekdir.
68.es-SAMED
es-Samed – hajatlary bitirýän, azarlary aýyrýan ýeke-täk ygtyýarly, dileglere jogap berýän diýmekdir.
Allah Tagala Sameddir, ýagny, ýerde, göklerde bar bolan ähli barlyk Oňa mätäçdir, Ol bolsa, hiç zada mätäç däldir.
69.el-KADYR
el-Kadyr – islänini isleýşi ýaly etmäge güýji ýetýän diýmekdir. Allah Tagala gudratynyň delili hökmünde, şu älemi ýaradypdyr. Kosmos akyla sygmajak giňlige eýedir. Akyllary haýrana galdyrjak miliardlarça Gün we ýyldyz bardyr. Olary biri-birine baglap, düzgün-nyzamly aýlaýan Oldur. Ol ençeme jandary biri-birine azar berdirmän bir damja suwda ýaşadýar. Bularyň ählisi Onuň Kadyr adynyň tejellisidir.
70.el-MUKTEDIR
el-Muktedir – kuwwat we gudrat eýeleriniň üstünden isleýşi ýaly höküm sürýän diýmekdir. Allah Tagala mutlak we iň kämil görnüşde Kadyrdyr. Șonuň üçin, her bir zada Kadyr bolşy ýaly, islän zadyny isleýşi ýaly güýç-gudratly ýaradýar.
71.el-MUKADDIM
el-Mukaddim – islän zadyny öňde goýýan, naýbaşy edýän diýmekdir. Allah Tagala ähli mahlukaty ýaradypdyr, ýöne saýlanlaryny ösdüripdir. Ynsanlar biri-birinden akyl, ukyp taýyndan tapawutlanýarlar.
72.el-MUAHHYR
el-Muahhyr – islän zadyny yza goýýan diýmekdir. Allah Tagala kä halatda gullarynyň synanyşyklaryny, dileglerini olaryň garaşýan wagtynda başa bardyrmaýar. Onuň wagtyny yza çekýär. Munda ençeme hikmetler bardyr.
73.el-EWWEL
el-Ewwel – her bir barlykdan owal, başlangyjy bolmadyk diýmekdir. Allah Tagalanyň barlygynda owallyk diýilýän zat ýokdur.
74.el-AHYR
el-Ahyr – soňy ýok, soňsuz diýmekdir. Hemme zat gutarar, heläk bolup, pana gider. Emma Ol galar. Onuň başlangyjynyň bolmaýşy ýaly, ahyry hem ýokdur.
75.ez-ZAHIR
ez-Zahir – äşgär, anyk deliller bilen bilinýän diýmekdir. Allah Tagalanyň barlygy hemme zatdan äşgärdir. Gözümiziň görýän her bir görnüşi, gulagymyzyň eşidýän her bir nagmasy, elimiziň tutýan, dilimiziň dadýan her bir zady bizi oýa batyrýan her bir many, jemläp aýtsak, içimizde-daşymyzda şu wagta çenli aňyp duýýan her bir zadymyz Onuň bardygyna, birdigine, kemal sypatlaryna şaýatdyr.
76.el-BATYN
el-Batyn – gizlin bolan, duýgy agzalary bilen duýulmaýan diýmekdir. Allah Tagalanyň barlygy hem äşgärdir, hem gizlindir. Ol äşgärdir. Çünki, bardygyny bildirýän delil we nyşanlaryny gözi kör hem görýär. Oňa şaýat bolýanlaryň sesini kerler hem eşidýär.
Gizlindir. Çünki, biz onuň künhüni (asyl durkuny) bilip bilmeýäris, emma Onuň bardygy anykdyr.
77.el-WALI
el-Wali – mahlukatyň işlerini ugrukdyrýan, hossarlyk edýän, şu muazzam älemi we hemişe bolup-geçýän hadysalary dolandyrýan diýmekdir. Allah Tagala ähli älemi dolandyrýan ýeke-täk we iň beýik walidir (häkimdir). Mülkünde Ondan habarsyz hiç zat bolup geçmeýär. Ol adylyň sylagyny, zalymyň jezasyny kemsiz berýändir.
78.el-MÜTE’ALI
el-Müte’ali – ýaradylanlar barada akylyň mümkin hasaplaýan her bir zadyndan, her hal-hereketinden has beýik we has münezzehdir. Mysal üçin bir baý adam barada: «Ol ertir garyp düşüp biler» diýmek bolýar. Bu hakykatdan gaty daşda hem däldir. Ýöne Allah Tagala barada şeýle oýlanmak mümkin däldir. Ol her dürli ejizlikden, kemlikden, hatadan münezzehdir. Ondan dileýänler köpeldigiçe, yhsany artar. Her kese hikmet we iradesine görä berer, berdigiçe-de hazynalary tükenmez.
79.el-BERR
el-Berr – gullaryna ýeňillik isleýän, ýagşylygy we sylag-serpaýy köp bolan diýmekdir. Allah Tagala el-Berrdir. Gulunyň her bir ýagşy amalyna iň azyndan on esse sogap berýär. Guly çyn köňülden ýagşy niýet edip, niýetini amal etmese-de, eden ýaly kabul edip, ony sylaglar. Gaýta tersine, bet niýetini amal etmese, göwnüne getireni üçin günä ýazmaz, jezalandyrmaz.
80.et-TEWWAB
et-Tewwab – tobalary kabul edip, günäleri bagyşlaýan diýmekdir. Bu ismi şerif «tewbe» sözüniň mübalaga formasydyr, ýagny, güýçlendirilen görnüşidir. Tobanyň asyl manysy guluň ysýan ýolundan dönmegi diýmekdir.
81.el-MÜNTAKYM el-Müntakym – edilen günä laýyk – adalatly jezalandyrýan diýmekdir. Allah Tagalanyň intikamy (ar almasy) bardyr. Asylaryň bilini döwer, ganhorlara etmişine görä hakyny berer, azaşanlara hetlerini tanadar.
82.el-AFUW
el-Afuw – köp bagyşlaýjy, ýalkaýjy diýmekdir. Allah Tagala Afuwdyr, günäleri aýyrar, etmedik ýaly kabul eder. «Afuw» «Gafur» ady bilen manydaşdyr. Ýöne arasynda sähel tapawut bardyr. Gufran – günäleri örtýän diýmekdir. Afuw bolsa, günäleri düýbünden aýyrýan diýmekdir.
83.er-RAUF
er-Rauf – örän re’fetli (merhemetli), öpän şefkatly (mähirli) diýmekdir. Mahlukatyň içinde, aýratyn hem ynsan üçin, Allah Tagalanyň ynaýeti, keremi we merhemeti hiç bir ölçege sygmajak we suratlandyryp bolmajak derejededir.
84.MALIKÜL-MÜLK
Allah Tagala mülküň eýesi hem hökümdarydyr, mülkünde islänini eder. Ol islänine berer, isläninden alar. Mülkünde hiç bir şärige we ýardam edijä zerurlyk ýokdur.
85.ZÜLJELALY WEL-IKRAM
Züljelaly wel-ikram – uly hem fazly-kerem eýesi diýmekdir. Jelal – beýik diýmekdir. Beýiklik alamaty bolan ähli kemal sypatlar Allaha mahsusdyr. Șeýle hem, Allah Tagalanyň mahlukaty üçin ýaradan we yhsan eden san-sajaksyz nygmatlary Onuň ikramydyr, keremidir.
86.el-MUKSYT
el-Muksyt – ähli işlerini biri-birine laýyklap, ýerbe-er edýän, mazluma rehim edip, ony zalymyň elinden halas edýän diýmekdir. Allah Tagala Muksytdyr. Ol zerreçe-de adalatsyzlyga ýol bermez. Edilen ýagşylygyň zerre ýalysyny hem gaýtargysyz goýmaz.
87.el-JAMI’U
el-Jami’u – islän zadyny, islän wagty, islän ýerinde jemleýän, biri-birine meňzeş, ýa-da gapma-garşy bolan zatlary bir ýere birikdirýän, ýygnaýan diýmekdir. Allah Tagala bedenimiziň çüýräp, suwa, topraga, howa garyşan zerrelerini täzeden birikdirip, bedenimizi täzeden inşa etjekdir (dikeltjekdir). Ýylylyk bilen sowuklyk, gurulyk bilen çyglyk, ýagtylyk bilen garaňkylyk ýaly biri-birine gapma-garşy zatlaryň bir ýerde bolmagy Allah Tagalanyň Jami’u isminiň tejellisidir.
88.el-GANIÝ
el-Ganiý – örän baý we hemme zatdan mustagny, ýagny, hiç bir zada mätäçligi bolmadyk, hemme zat ýanynda bar bolany üçin hiç haçan başga ýüz tutmak zerurlygy ýok diýmekdir.
89.el-MUGNI
el-Mugni – islänini baý edýän diýmekdir. Allah Tagala hem Ganiý, hem Mugnidir. Șonuň üçin käbir gullaryny baý, käbir gullaryny garyp edýär.
90.el-MANY’U
el-Many’u – bir zadyň emele gelmegine rugsat bermeýän diýmekdir.
Ynsanyň ýagşy-ýaman, ençeme arzuwlary bardyr. Olaryň biri gutarmanka beýlekisi döreýär. Bu ömürboýy yzygyderli dowam edýär. Biz bu arzuwlarymyza ýetmäge çalyşýarys. Her arzuwymyz birnäçe sebäbe, sebäp hem Many’u we Mu’ty bolan Allahyň emrine baglydyr. Allah Tagala dileg edýänleriň arzuwlaryny islese berer we şoňa gerek bolan sebäpleri döreder. Bu Mu’ty adynyň tejellisidir. Käbir arzuwlary bolsa bitirmez. Șol arzuwyň bitmegi üçin zerur sebäpler döremez. Bu Onuň Many’u isminiň tejellisidir. Gullarynyň başyna düşjek bela-beterleriň, apatlaryň, musybatlaryň öňüni almak, olary yzyna gaýtarmak hem Many’u ismi şerifiniň tejellisidir.
91.ed-DARR
ed-Darr – elem we zyýan beriji zatlary ýaradýan diýmekdir.
92.en-NAFI
en-Nafi – haýyr we bähbit berýän zatlary ýaradýan diýmekdir. Bähbit we zyýany, haýyr we şeri ýaradan Allah Tagaladyr. Ynsana bähbit we zyýanlar käbir sebäpler arkaly ýetýän bolsa-da, şol sebäpler ýöne bir perdedir. Hakykatda haýyr we şeri ýaradan Allah Tagaladyr.
93.en-NUR
en-Nur – älemleri nurlandyran, islendik keşbe, zehine we köňle nur ýagdyrýan diýmekdir. Tutuş barlygy ýagtylandyrýan nuruň Allahyň zatynyň nurundandygy şübhesizdir. Çünki, gökleriň we ýeriň nury Oldur.
94.el-HÄDIÝ
el-Hädiý – hidaýeti ýaradan, islän guluny haýyrly we bähbitli ýollara salýan, myradyna ýetirýän, her bir ýaradany nämä mätäç bolsa, şony hem berýän diýmekdir.
Hidaýet Allah Tagalanyň lutuf we keremi bilen gullaryny soňy haýyr-sagadata ýetirjek ýola ugrukdyrmagy we olary myradyna ýetirmegi diýmekdir. Haýryň ýoluny we sebäplerini görkezmegine irşad, netijä ýetýänçä şol ýolda ýöretmegine-de towfyk diýilýär.
Hidaýetiň garşydaşy zalalatdyr. Zalalat bilip, ýa-da bilmän dogry ýoldan azaşmak diýmekdir. Hidaýetiň netijesi – iman, zalalatyňky bolsa – küfürdir.
95.el-BEDI’U
el-Bedi’u – nusgasyz, mysalsyz, ajaýyp we haýran ediji älemleri döredýän diýmekdir. «Bedi’u» «Mubdi» bilen manydaşdyr. Mübdi – ibda edýän, ýagny, nusgasy bolmadyk bir zady ýaradýan diýmekdir.
96.el-BAKY
el-Baky – barlygynyň soňy bolmadyk diýmekdir. Bu ismi şerif barlygyň dowamyny bildirýär. Allah Tagalanyň owaly bolmandygy üçin Gadym, soňy bolmandygy üçin hem Baky diýilýär. Ezeli we Ebedi ismi şerifleri bu atlara many taýdan ýakyndyr.
Allahyň barlygy dowam taýyndan zaman ölçegine girýän däldir. Çünki, zaman diýlen zat älemiň ýaradylandan başlap, soňsuza tarap akyp durandygyny görkezýän bir närsedir. Șonuň üçin zaman ýaradylanlar bilen birlikde başlap, olar bilen hem gutarar. Älem, kosmos ýokka, zaman hem ýokdy, ýöne Allah Tagala bardy. Älem ýok bolar, zaman hem gutarar, ýöne Allah Tagala Bakydyr.
97.el-WARIS
el-Waris – serwetleriň (baýlyk, mal-mülk) wagtlaýyn eýeleri elleri boş, ýokluga giden wagtlarynda, serwetleriň hakyky eýesi diýmekdir.
Allah Tagala mülküň hakyky eýesi bolşy ýaly, hem hakyky warisidir. Ynsanyň mülk eýesi bolmagynyň wagtlaýyn bolşy ýaly, warislikleri hem wagtlaýyndyr. Kyýamat heňňamynda ähli janly-jandar öler, ähli zat tutuşlygyna Oňa galar.
98.er-RAȘID
er-Raşid – ähli işleri ezeli takdyryna görä ýöredýän, bir nyzam we hikmet bilen ahyrky netijä ýetirýän, her bir zady ýerbe-er goýýan, iň dogry görnüşde tertip-nyzama salýan diýmekdir.
Raşid adynyň iki manysy bardyr.
1. Dogry we salamat ýola ugrukdyrýan. Bu manyda Hädiý ady bilen manydaşdyr.
2. Hiç bir işi boş, peýdasyz we hikmetsiz etmeýän, ýalňyşmaýan diýmekdir.
99.es-SABUR
Allah bir işi wagty gelmezden owal etjek bolup howlukmaz. Etjek işlerine belli bir wagt bellär we olary bellenen kanun we nyzamyna görä, wagty gelende amal eder.