Kitaplara syn - The Road to Serfdom (JR-1)

Her kimiň öz gyzyklanýan ugry we kitaplary bolýar. Ýöne hemme kitaby okap bolanok. Ýöne okalan we okalýan kitaplary beýlekiler bilen paýlaşmak azda kände düşünje berýär.

Meniň teklibim: Kim haýsy ugurdan nähili kitap okan we okaýan bolsa (söýgüden başga), içinde belläp alan ýerlerini mowzuk edip paýlaşsa, azda-kände düşünje paýlaşmaga mümkinçilik berermikä diýýän. Ilkinjisini özüm başlajak:



Kitap:The Road To Serfdom (Gulçulyga gidýän ýol)

Awtor: Friedrich von Hayek (1943-nji ýylda ýazyp gutarýar, II Jahan urşunyň gidýän döwürleri London School of Economics-daka ýazýar. Asly awstriýaly ykdysadyýetçi Haýek faşizmiň, kapitalizmiň we sosializmiň ykdysadyýetdäki roluna degip geçýär. Bir adama bagly bolmagyň planlaşdyrylan ykdysadyýete we induwidualizmiň terk edilmegine getirýändigini aýdýar.

Içinden halan ýerlerim:

* “Nämäniň dogrdugyny we nämäniň ýalňyşdygyny köpçüligiň aýtmagy öz inisiatiwasy bolan az sanly şahslaryň öňüni ýapýar, bu bolsa täze bilimleriň döremegine päsgel berýär”.

”Adamyň ukyplarynyň öňündäki päsgeller nirede aýrylan bolsa, şol ýerde hem adamzadyň gitdigiçe köpelýän mätäçliklerine çäre tapyldy. Standartlaryň ýokarlanmagy jemgyýetde gar tegmilleriň emele gelmegine getirdi. Ol tegmillerde sabyr diýlen zat azalyp başlady. Şeýlelikde umumy öňegidişliklerden peýdalanmaýan jemgyýetçilik synpy galmady”.

”Döwleti bir adamyň öz jennetine öwürjek bolmagy ony hemişe belekiler üçin dowzaha öwürdi”. (Mysal üçin Gitler, Mussolini).

”Sosializm erkinlige äkitmeýär, bu başdan belli boldy. Muňa Karl Marks hem düşünýär. Demokratik usullar bilen dolandyrylýan sosializm bolsa durşy bilen Utopia dünýäsine degişli”.

” Sosialistler iki zada ynanýar: guramaçylyk we erkinlik. Emma bular biri-birine çapraz gelýän zatlar”.

”Merkezçi ykdysadyýetiň tarapyny tutýanlar Germaniýada we Italiýada gurulýan awtoýollary mysal getirýärler. Emma olar ýalňyşýarlar. Ykdysady taýdan erkin jemgyýetleriň nähili tehniki üstünliklere eýe bolup biljekdigini gözden saldylar”.

”Millionlarça adamyň bagtlylygyny bir metod bilen ölçäp bolmaýar. Adamyň şatlygy we kanagaty dürli-dürli öňegidişlikleriň birleşmegi netijesinde ölçenilýär”.

”Gitler demokratiýany ýok etjegem bolmady, ol çüýräp barýan demokratiýadan peýdalandy. Adamlar bolsa bu ýagdaýdan çykmak üçin diňe güýçli ýeke-täk adamyň gerekdigine ynandylar. Emma ony aýnatdylar”.

”Köplenç maňa şuny diýýärler: Demokratiýa kapitalizme çydamaz. Emma, egerde “kapitalizm” hususy eýeçilikdäkileriň islän zatlaryny bäsleşikli ýagdaýda etmeklerini aňladýan bolsa, onda gaýtam şu sistema “kapitalizm” üçin has gowy”.

”Eger-de döwlet näçe sany doňuzyň ýetişdirilmelidigini, näçe sany awtobusyň işledilmelidigini, haýsy kömür känleriniň gazylmalydygyny, köwüşiň näçeden satylmaldygyny kesgitleýän bolsa, olar formal prinsiplere esaslanmaz we uzaga çekmez. Sebabi sistema umumy ýagdaýlar göz öňüne tutulyp däl-de, edil şol wagtky ýagdaýlar göz öňüne tutulyp düzüldigi bolýar”.

”Formal kanunlar belli bir ýagdaýlarda nähili hereket edilmelidigini görkezýär. Ol belli bir şahslara gulluk etmeýär. Ähli adam islendik wagt islendik ýagdaýa düşüp biler”.

”Ykdysadyýeti planlaşdyrymak adamlarda deňsizlik döredýär. Bir adam belli bir zady isleýändigi üçin belýleki adam hem şony “islemeli” bolýa, onsoňam bir adamyň etmäge haky bar zady beýleki adama etdirenok”.

”Hemme adamalr üçin deň netijäni gazanmak üçin, belli bir adamlar synpyna başgaça hyzmat etmeli bolýar. Hemmelere birmeňzeş obýektiw mümkinçiligiň berilmegi birmeňzeş subýektiw şansyň berilmegini aňlatmaýar”.

*”Sowetler sosializmde ýaşaýandyr öýdýäler. Emma 1939-njy ýylda adamlaryň iň ýokarky 12 prosenti Milli girdejiniň 50 prosentini özüne aldy. Galan 50-ni bolsa 88 prosenti paýlaşdy”.

Note: Terjimäm gowşagrak bolan bolmagy mümkin.