Biz name uçin dūyş goryäris?

Durmuşymyzdaky täsinlikler hakda hakykat

2300 ýyl­dan hem gow­rak mun­dan ozal, grek fi­lo­so­fy Aris­to­tel özü­niň “Parva Na­tu­ra­lia” at­ly ese­rin­de ar­zuw-hy­ýal­lar bi­len duý­gu­la­ryň ara­syn­da öza­ra bag­la­ny­şy­gyň bar­dy­gy­ny ýa­zyp ge­çip­dir. Bu bolsa düýş bi­len yn­sa­nyň çuň duý­gu­la­ry­nyň ara­syn­da­ky bag­la­ny­şygyň nä­çe müň­ýyl­lyk­la­rdan bäri do­wa­m edýändiginiň aýdyň mysalydyr.

Biz nä­me üçin düýş gör­ýä­ris?

Bi­ziň nä­me üçin düýş gör­ýän­di­gi­miz ba­ra­da gy­zyk­lan­ýan esa­sy iki ugur: fi­zio­lo­gi­ýa (or­ga­niz­miň iş­jeň­li­gi­ni öw­ren­ýär) we psi­ho­lo­gi­ýa­dyr (beý­ni­niň iş­jeň­li­gi­ni öw­ren­ýär). Dür­li ylym­lar­dy­gy­na ga­ra­maz­dan, bu ylym­la­ryň iki­si hem “uky­nyň bir gör­nü­şi bo­lan çalt uky­nyň do­wa­myn­da biz düýş gör­ýä­ris” di­ýen pi­ki­ri gol­da­ýar­lar. Uky­nyň şu gör­nü­şi­niň do­wa­myn­da bi­ziň ýu­muk göz­le­ri­miz çalt he­re­ket ed­ýär, onuň şeý­le­di­gi­ni bol­sa ga­bak­la­ry­my­zyň çalt-çalt gyr­pyl­da­ma­syn­dan bil­ýä­ris. Şol wagt beý­ni­mi­ziň iş­jeň­li­gi güýç­len­ýär.
Fi­zio­lo­gi­ýa tag­ly­ma­ty çalt uky­nyň do­wa­myn­da beý­ni­mi­ziň nä­hi­li iş­leý­şi­ni kes­git­le­ýär. Bu tag­ly­ma­tyň ta­rap­dar­la­ry­ny beý­ni­mi­ziň öý­jük­le­ri­ni tür­gen­leş­dir­mek üçin düýş gör­ýän­di­gi­mi­zi, oýa­nan ha­la­ty­myz­da beý­ni­mi­ziň üz­nük­siz duý­du­ryş sig­nal­la­ry­ny iber­ýän­di­gi­ni we ha­bar­la­ry ka­bul ed­ýän­di­gi­ni, şeý­le­lik­de, be­deni­mi­ziň do­wam­ly he­re­ket­de bol­ma­gy bi­len bu funk­si­ýa­nyň or­nu­ny düýş­le­riň tut­ýan­dy­gy­ny belleýär­ler.
Psi­ho­lo­gik tag­ly­ma­tyň ta­rap­dar­la­ry­nyň pi­ki­ri­ne gö­rä bol­sa, düýş­ler bi­ziň pi­kirlerimi­ze we duý­gu­larymy­za esas­lan­ýar. Düýş­ler dur­mu­şy­myz­da, ýag­ny, gü­nüň do­wa­myn­da­ky gu­ta­ryl­ma­dyk iş­le­riň tä­si­ri ne­ti­je­sin­de dö­re­ýän­dir. Ha­ky­kat­da­nam, düýş bi­len yn­sa­nyň çuň duý­gu­la­ry­nyň ara­syn­da­ky bag­lany­şyk­lar nä­çe müň­ýyl­lyk­la­ryň do­wa­myn­da bo­lup ge­lip­dir. 2300 ýyl­dan hem gow­rak mun­dan ozal, grek fi­lo­so­fy Aris­to­tel hem özü­niň “Parva Na­tu­ra­lia” at­ly ese­rin­de ar­zuw-hy­ýal­lar bi­len duý­gu­la­ryň ara­syn­da öza­ra bag­lany­şy­gyň bar­dy­gy­ny ýa­zyp ge­çip­dir. Go­wy düýş­ler gö­rüň!
Süýn­ýän ýyl­dyz­lar nä­me­kä?
Hem­me­le­riň “süýn­ýän (ýa-da ot aç­ýan) ýyl­dyz­lar” di­ýip ynan­ýan ji­sim­le­ri as­lyn­da, ýyl­dyz­lar bol­man, olar as­man gi­ňiş­li­gin­de “sy­ýa­hat ed­ýän” ga­ty ji­sim­ler- me­teo­rit­ler­dir. Bir­nä­çe ton­na ag­ra­my bo­lan, gi­je-de gö­rüp bol­ýan me­teo­rit­ler örän uly ji­sim­ler­dir. Has uly däl-de, ki­çi­räk me­teo­rit­ler Ýe­riň at­mos­fe­ra­sy­na gi­ren­le­rin­de ýan­ýar­lar. Ol ji­sim­ler Ýe­re ze­per ýe­tir­me­dik ha­la­tyn­da me­teo­rit­ler diý­lip at­lan­dy­ryl­ýar.Me­teo­rit­ler köp­lenç ary­lar ýa­ly to­par-to­par bo­lup, “sy­ýa­hat ed­ýär­ler”. To­par­la­ýyn he­re­ket ed­ýän ji­sim­ler Ýe­riň ho­wa gi­ňiş­li­gi­ne ýo­ka­ry tiz­lik bi­len gi­rip, ýan­ýar­lar we soň­ra te­bi­ga­tyň diý­seň tä­sin fe­ýer­werk­le­ri (röw­şen ot) ýag­ny, “me­teo­rit gör­ke­zi­ji­si” bo­lup, al­maz ýa­ly ýal­dy­rap, ýe­re gaç­ýar­lar.Nä­me üçin ho­wa uçar­la­ry gün­ba­ta­ra
uçan­la­ryn­da, ha­ýal uç­ýar­lar?
Ho­wa uça­ry gün­ba­tar­dan gün­do­ga­ra uça­nyn­da, ýag­ny, Nýu-Ýork­dan Lon­do­na bäş sa­gat­lap uç­ýan bol­sa, gün­do­gar­dan gün­ba­ta­ra, Lon­don­dan Nýu-Ýor­ka ýe­di sa­gat­lap uç­ýar. Mu­nuň se­bä­bi at­mos­fe­ra­nyň ýag­da­ýy bi­len dü­şün­di­ril­ýär.
Çalt akym de­ňiz de­re­je­sin­den örän ýo­kar­da bo­lup, ol he­mi­şe At­lan­tik um­ma­ny­nyň üs­tün­den gün­ba­tar­dan gün­do­ga­ra öwüs­ýär. Ho­wa uçar­la­ry­nyň ho­wa­da şol bir tiz­li­gi sak­lap, se­re­sap­ly­lyk bi­len erk edil­me­gi ne­ti­je­sin­de-de, şol aky­myň tä­si­ri bi­len gün­ba­tar­dan gün­do­ga­ra çalt gid­ýär­ler.
Hiç hi­li to­zan bol­ma­dyk bol­sa nä­me bo­lar­dy?
Kö­pi­miz öýü­mi­zi tä­miz­lä­ni­miz­de to­zan az bol­sa be­gen­ýä­ris, em­ma mu­ňa ga­ra­maz­dan, to­zan­syz bu dün­ýä on­çak­ly owa­dan bol­man, ýa­gyş-ýag­myr hem az ýa­gyp, Gü­nüň ýaş­ma­gy aja­ýyp gö­rün­mez­di. Ýa­gyş - su­wuň mo­le­ku­la­la­ry­nyň ho­wa­da özü­ne to­zan toz­ga­jyk­la­ry­ny ýyg­na­ma­gy bi­len eme­le gel­ýär. Ha­çan-da, ýyg­na­nan suw bel­li bir de­re­je­dedäki agyrlyga ýeten­de, ýa­gyş ýag­ýar. Ine, bil­şi­ňiz ýa­ly, to­zan toz­ga­jyk­la­ry bol­ma­sa, suw bu­gu­nyň ýa­gşa öw­rül­me­si aň­sat bol­maz­dy.
Şol bir wag­tyň özün­de su­wuň bu­gar­ma­gy we toz­ga­jyk­lar Gün şöh­le­le­ri­ni hem ser­pik­dir­ýär. Biz Gün do­gan­da we ýa­şan­da, to­zan we suw mo­le­ku­la­la­ry­nyň kö­me­gi bi­len Gü­nüň gyz­gylt şöh­le­le­ri­ni uzak wagt­lap syn­lap bil­ýä­ris. Ho­wa­da to­zan toz­ga­jyk­la­ry­nyň köp bol­ma­gy Gün do­gan­da we ýa­şan­da ku­ýaş­la­ryň öwüş­gin­li bol­ma­gy­na ge­tir­ýär.
sim­wo­ly nä­me­den ge­lip çyk­dy­ka?
Adat­ça ki­çi­jik @ e-ma­il ad­res­le­rin­de meş­hur bol­mak bi­len or­ta asyr­lar döw­rün­dä­ki mo­nah­la­ryň ýa­dan el­le­ri­niň ne­ti­je­sin­de eme­le ge­len ala­ma­ta sal­gy­la­nyp (“at sign” - ýa­dan gol­la­ryň ala­ma­ty) dö­re­di­lip­dir.
Or­ta asyr­lar döw­rün­de ýag­ny, en­tek met­bu­gat çap­ha­na­sy oý­la­nyp ta­pyl­man­ka ki­ta­byň her bir nus­ga­sy, sö­züň her bir har­py örän se­re­sap­ly­lyk bi­len la­tyn­ça harp­la­ry bi­len el­de ýa­zyl­ma­ly bo­lup­dyr. Şo­nuň üçin hem mo­nah­lar he­mi­şe­ki söz­ler üçin aý­ra­tyn ga­lam bi­len ýaz­mak­dan iren­soň­lar, on­dan dyn­ma­gyň ýo­lu­ny göz­läp­dir­ler. La­tyn di­lin­dä­ki “ad” iň­lis di­lin­dä­ki “at” pred­lo­gy bo­lup, için­de, ýa­ky­nyn­da, gap­da­lyn­da, ba­şyn­da ga­ly­ber­se­de -da, -de diý­mek­li­gi aň­lad­ýar. Onuň örän gys­ga bol­ma­gy­na ga­ra­maz­dan, mo­nah­lar ony ada­ty bol­ma­gyn­dan hem şeý­le çalt, aň­sat ýa­zyp bol­jak­dy­gy­ny pi­kir edip, “a” har­py­nyň da­şyn­dan “d” har­py­ny ýaz­ýan ýa­ly edip, te­ge­läp alyp­dyr­lar.
E-ma­il-iň ýaý­ra­ma­gy bi­len bu @ sim­wo­ly meş­hur bo­lup­dyr. My­sal üçin, joe.@ use­lessk­now­led­ge.com. Şu ýer­de ala­mat üçin bel­li bir at ýok, em­ma kä­bir ýurt­lar ol sim­wo­ly öz­le­ri­çe su­rat­lan­dy­ryp, ony kä­bir haý­wan­la­ryň şe­kil­le­ri bi­len bag­la­nyş­dy­ryp­dyr­lar.
Mysal üçin:Sna­bel - da­ni­ýa­ly­lar üçin “pi­liň hol­tu­my”Klam­me­raff­le - ne­mes­ler üçin “asy­lyp du­ran maý­myn­jyk”