Bi Tertip uly-kichileri nadip duzetmeli !

Dost dusinmedimlay acygrak yazaýsan.

O nahili öñkiler yaly dal! Howwalay sen aýtýanlanam jany bar. Köp hojalykda heleyleri hökumdar onsan chagada göwnidar. Name chaga ejeni ulalyancha ansat dinlayarmi.

Dogry aýtýan.

täze mowzuk açyp oturman, şu tapýanja zatlarymy paýlaşmaga dowam edeýin. Ýene Ruhnamadan:
 
Terbiýe

Nuh pygamber garry gojalara we enelere ogul-gyz terbiýesinde akylly, agras, paýhasly, seresaply çemeleşmegi, olaryň hakyky ynsan häsiýetliligi üçin uly jogapkärçilik goýdy. Sebäbi Nuh pygamber ýaşlaryň ýalňyşmazlygyny isleýärdi. Ol: «Ulular bir gezek ýalňyşsa, ýaşkiçiler müň gezek ýalňyşar. Öýde ata ýalňyşsa, ogul ýalňyşar, ene ýalňyşsa gyz ýalňyşar, atalyk hem enelik (gaýyn ata hem gaýyn ene) ýalňyşsa, gelin ýalňyşar» diýip wagyz edýärdi.
(11)

Türkmen ata-babalarymyz merdana halk bolup, öz geljekki nesillerini eneleriniň göwresindekä terbiýeläp başlapdyr. Türkmen çagasy 10-12 ýaşyndakämillige, batyrlyga, milli terbiýä we uly durmuş gözýetimine eýe bolupdyr. Şol sebäplere görä, ten sagdynlygy, akyl päkligi, ýürek arassalygy türkmene mahsus bolupdyr.
(16)

Çaga bezzat bolsa, günäkär ene-atasy!..
(37)

Türkmen sözüne ygrarly, lebzine wepaly! Türkmende ulynyň sözi — kiçi üçin perman! Kiçini sylamak — uly üçin parz!
(59)

Dini sowatlylyk umumy bilimleri ýaýratmak üçin uly ähmiýetli bolupdyr. Emma dini syýasy göreşiň serişdesine, baknalygyň guralyna öwürmek hiç kimiň kellesine-de gelmändir. Din türkmende hemişe şahsy ynanjy berkitmegiň hem adamkärçilik sypatlaryny terbiýelemegiň usuly bolupdyr.
(177)

Türkmende ata akyl-parasadyň, watanparazlygyň, ar-namysyň, adalatyň nusgasy. Türkmende ata terbiýe beriji hökmünde göz öňüne gelmeýär, ata çagasyna hiç haçan eýle bol, beýle bol diýip aňsat-aňsat pent etmeýär. Ata öz perzendine nähili bolmalydygyny, nähili ýaşamalydygyny durmuşda öz işleri, bolşy, edim-gylymy bilen nusga bolup görkezýär. Ata öz perzendine näme diýjek bolsa, nazary bilen diýip bilýär.
(315-316)

Men mähriban ejem bilen kakama mynasyp ogul boljak bolup, özümi terbiýeledim
Meniň eziz ejemi tanaýan aýallar: «Wah, balam-eý, seniň ejeň Gurbansoltan adamyň jany ýalydy» diýse, kakamy tanaýan adamlar: «Saparmyrat, seniň kakaň merdi-merdanady, edip bilse, ile-güne kömek ederdi, edip bilmese-de kömek etjek bolup ylgardy. Ýüzüniň nuruna, sözleriniň şuglasyna kalbyňy çoýup oturmaly ýigitdi» diýerdiler. Görüp otursam, olar maňa şalaryň golundan gelmejek beýik baýlygy miras galdyrypdyrlar, şeýlelikde, men mähriban ejem bilen kakama mynasyp ogul boljak bolup, özümi terbiýeledim...
(324-325)

Edepli perzent öz-özünden döremeýär. Perzent terbiýä mätäçdir. Terbiýesiz çaga baş öwredilmedik at ýalydyr.
(328)

Terbiýäniň ýagşysy göreldedir, görelde bolsa söz bile hereketiň birligidir. Diňe şonda perzentden kemala garaşyp bolar.
(329)

Eklemek borçdur, çörek bermek borçdur, terbiýe bermek bolsa iki esse borçdur.
(329)

Terbiýe, edep bermek — halallygy, jemgyýeti halas etmegiň ýoludyr.
(332)

Haýyr işe başlasaň, Hudaýa, iliňe, döwletiňe bil bagla.
Perzendiň ýaman bolsa, günäni ilki özüňden agtar.
Iliň, jemgyýetiň götermejek zadyny etme, şonda jemgyýet hem seni adam sanyna goşar.
(332)

Halalyň ornuna haram geçen bolsa, jemgyýetde terbiýäniň pese düşenligidir. Terbiýe, edep bermek — halallygy, jemgyýeti halas etmegiň ýoludyr.
(332)

Il-günüň — keramatdyr. Delalaty şondan gözle! Diňe adalat ýolundan ýöre! Ol ýoldan ýöränler hiç wagt azmazlar. Adalat ýoly — ynsanlar üçin şamçyragdyr. Pederlerimizden miras galan tämiz ahlak sypatlaryny özüňde terbiýelemegi başar! Olara uýsaň, sen dünýäde iň ynsanperwer adam bolarsyň.
(336-337)

«Bilim» syýasatynyň baş maksady çagany köçe terbiýesinden halas etmekdir. Maşgala terbiýesini göwnejaý gurmaga ene-ata ýol görkezmekdir.
(345)

Men agyr durmuşda ýaşadym, oglum beri bol-telkilikde ýaşasyn diýip, ogluň elini sowuk suwa urdurmazlyk — ogluňa duşmanyň hem edip bilmejek ýamanlygyny etmekdir. Çaga öz ýaşyna görä zähmetde taplanmalydyr. Zähmet iň uly terbiýeçidir. Çaganyň ýaşlykdaky maňlaý deri — geljeginiň altyn däneleridir.
(348)

Bir patyşanyň ogluna atabeg on sekiz ýyllap terbiýe beripdir. Atabeg ony mazaly taýynlap, boldum edipdir. Şazada atarman, çaparman, algyr bürgüt ýaly ýigit bolup ýetişýär. Akyl-paýhas babatda hem alymlar bilen gürrüňdeş bolup, jedele girer ýaly derejä barypdyr. Atabeg öz terbiýelän oglanyna dürli hünärleri öwredip, patyşa görkezipdir. Göwni hoş bolan patyşa:
— Hany, oglum, Oguz derýasyndan hem ýüzüp geç — diýipdir.
Şazada:
— Men ýüzmegi öwrenmedim, atabegim öwretmedi — diýipdir.
Patyşa atabege:
— Seniň bu öwreden zatlaryň ählisini şazada öz dostlaryna hem etdirip biler, emma başyna ýüzmek gelse, ony hiç bir dosty, hatda sen hem, men hem şazadanyň deregine edip bilmeris — diýipdir.
(347-348)

Öz çagasyna dogry terbiýe berip bilmedik ýolbaşçynyň haty
Gadyrdan Saparmyrat Ataýewiç, meniň size ýollaýan bu hatym, ýöne hat däl, ýüregimiň parçasy, bagrymyň parasy.

ýene-de gowy maglumatlar, bu gezek 2-nji kitabyndan:
 
Türkmen öz aýalynda nesliniň dowamatyny görüpdir.
Zenan — bakylygyň nyşany.
Zenan — bakylygyň açary.
Zenan — bakylyga geçelge.
Bakylyk bolsa — perzentlerdir. Şonuň üçinem, biz çagalarymyza üýtgeşik hamraklyk bilen bakýarys. Biziň bu dünýäde goýýan iň uly nyşanymyz perzentlerimizdir.
Eger perzent, çaga biziň ruhy-biologik nyşanymyz bolsa, biziň döredijilik işimiziň miweleri-de dünýäde galdyrýan ruhy nyşanlarymyzdyr. Ruhy gymmatlyklary döretmek, binalary gurmak, döwlet döretmek — bularyň bary ruhy döredijilik işleridir. Ýöne şolary-da biz öz perzentlerimiz üçin amal edýäris. Şonuň üçinem, nesilleri terbiýelemek, olaryň maddy hem ruhy abadançylygynyň aladasyny etmek iň uly ahlaklylykdyr. Geljegi döretmek, goluň hem paýhasyň güýji bilen arzuwlary amal etmek iň uly ahlaky gahrymançylykdyr.
Türkmen çaga gezek gelende gaty hamrak, duýguçyl halk. Türkmeniň häsiýetinde agraslyk bilen hamraklyk utgaşýar. Ýogsam, göräýmäge, bu häsiýetler tebigaty boýunça biri-birine ýat häsiýetler ýaly. Agraslyk gyňyrlyk bilen sepleşip gidýän häsiýet. Ýowuz taryhy durmuş hem türkmen tebigaty onda şeýle häsiýeti kemala getiripdir. Emma çaga meselesindäki hamraklyk onuň ýüreginiň ýowuzlaşmagyna ýol bermändir. Çaga söýgüsi arkaly türkmen durmuşa söýgüsini, ýüreginiň duýgudan püre-pürlenip durandygyny görkezipdir. Çaga türkmende gyňyrlykdan, biperwaýlykdan, göwün sowuklygyndan halas ahlak sypatlarynyň kemala gelmegine sebäp bolupdyr.
Çaga terbiýelemekde ata-babalarymyzyň toplan baý mirasy bar. Şol baý mirasy mekdeplerde ýaşlara elýeterli etmek, öwretmek gerek.
Soňky döwürlerde çaga terbiýesini erkek kişileriň köpüsi aýallarynyň üstüne atdylar. Zenanlar bir-ä içeriniň ähli keşigini çekmeli, hemem çagalara terbiýe bermeli. Zenanlaryň keşigi hiç wagtam ýeňil bolan däldir, ýöne häzirki döwürde öňki döwürlerdäkidenem has artdy. Ärini, maşgalasyny ekläp-saklap ýören işjeň zenanlar az däl.
Zenanlar durmuşda okgunly, gaýduwsyz.