Gaygysyz Atabayew. Kim bu shahsyyet?
salam dostlar. Gowjamy yagdaylarynyz? Turkmenlerde bir soz bar GECHMISHI BOLMADYGYN, GELJEGI HEM BOLMAZ. Bu sozlerin anyrsynda giden many yatyr. Hazirki dowirde birnache yashlarymyz ozlerinin gechmishini bilmeyarler. Turkmen taryhyny, medeniyetini howp astynda goyyarlar. Heyde oz watany ucin shirin janyny beren adamlary bilman bolarmy?! Biz tayyn ashyn eyesi boldyk diysem yalnyshmaryn. Sebabi biz tayyn dowletde, yurtda yashayarys. Ata-babalarymyz turkmenlerin butewi yurt bolmaklary ucin elinden gelenlerini gaygyrmandyrlar, oz janlaryny beripdirler. Ine bu gun hem sholar yaly shahsyyetlerin biri Gaygysyz Atabayew barada oz bilyanlerimi, yashulylardan eshidenjelerimi siz bilen paylashayyn, siz beylekilere yetirin!
Anyk yylyny bilemok yone 1890-1900njy yyllar aralygynda orslar bilen britanlar owganystany basyp alyarlar, yone bu halka eyelik etmegin kynlygyna goz yetirip, bu yurtda oz owganlardan yone ruslara ishleyan birini goymagy makul bilyarler, basyp alynyshykda owganyn shahy olyar. Owgana bash edip olen shan doganyny goymakchy bolyarlar. Kone sha bilen dogany ikisi jet eken. Dogany hazirki ozbekistanyn territoriyasynda yashayan eken. Buny yzyndan almana adam ugratmakchy bolanlarynda hich kim gitmeyar. bu ishi dine hazirki mary welayatynyn territoriyasynda yashayan, turkmenlerin sychmaz tiresinden bolan Tach Gok Serdaryn basharjakdygyny ruslara aydyarlar. Tach Gok Serdar yany bilen 50 sany adam alyp boljak hanyn yzyndan gidyar, aydylyshy yaly hem getiryar. sheydip owhanlara han hem goyulyar. Tach Gok Serdar hem owganystanda ornashyp yashayar. Aradan 3-4 yyl gechenson pushdular (owgan milleti) Tach Gok Serdary sygdyrman ugrayarlar, bu hem yzyna turkmenistana gaydyar, hazirki kaka etrabynyn mane obasynyn towereginde mesgen tutyar. orslar muny eshidip owgan hana nagilelik bildiryarler. Owgan hany hem onki hanyn yagny doganynyn 2 sany gyzy bolupdyr, bu 2 gyzy Tach Gok serdaryn yanyna chapar bilen ugradypdyr, iberilen hatda Tach Gok serdaryn shol 2 gyza hem oylenmelidigini yazypdyr. Ol hem oylenyar, sholaryn birinden hem Gaygysyz Atabayew dunya inyar.
Gaygysyz Atabayew chagalykdan doganlaryndan tapawutlanypdyr. Edermen we adamkarchilikli bolupdyr. Gaygysyz Juneyit hanyn hem dosty bolupdyr.
gowy dushindirip bildimmi?
howo(41%, 5 adam)
yok(25%, 3 adam)
calaja(33%, 4 adam)
Arhiwiň ýagdaýy
● Doly tekst
● 25/25 teswir saklanypdyr
Ýazylan saýty: teswirler.com · Çeşme: Web Archive nusgasy — ertir.com, 3 awgust 2012 ý. · Asyl sahypany gör ↗
Teswirler 25
hm gowja maglumat.
Dostum, Gahryman, ýokarky wakany birinden eşitdiňmi ýa bir ýerde okadyňmy?
Gaýgysyz Atabaýewiň kakasynyň Täç Gök Serdardygy dogry. Ejesiniň owganlydygy hem dogry. Syçmaz tiresinden diýýäniň hem dogry.
Men başgarak gürrüň eşidipdim. Täç Gök serdar Owganystana baran wagty emiriň hazynasy urulýar. Muny Täç Gök Serdardan görýärler. Nähili emel ulanany ýadyma düşenok welin, şol gezek Täç Gök Serdar ogurlyk edenleri tapyp berýär. Emir munuň üçin ötünç sorap, Täç Gök Serdara kürt gyzyny sowgat hökmünde berýär. Ondan hem Gaýgysyz Atabaýew bolýar.
Gaýgysyz Atabaýew 1887-nji ýylda dogulýar.
mana bir tdu-da ishleyan taryh mugallym gurrin berdi, yylyny tochna bilemok diyip yazdym. Mojet 1880nji yyllaryn ichinde bolmagy ahmal. Bashga sychmazlardan barmy barde? Men hem sychmazlardan, aslym baherdenin borme obasy
Bäherdeniň Durun we mürçe obalarynda hem syçmazlar kän bolmaly.
howo kop shol yerlerdede
shu wagt pikirlenip otyryn, yokarda kakasynyn adyna gora hic hili bun familyasy gabat gelenok, familyasy nirden gelyanni bilyan bamy aranyzda???
Gaýgysyz Atabaý cagalykda yetim galsa-da, agasy Ýalkap baý ony ýedi ýaşynda Tejendäki rus-tuzem mekdebine okuwa alyp gelýär. Ýöne Täçgök serdaryň ogly bolansoň, ony okuwa almajak bolýarlar. Sebäbi Täçgök serdar rus hökümetiniň türkmen topragyny basyp alandan soň han-beglere bellän aýlygyny almakdan ýüz öwrüpdir.
Seýitnazar ahunyň nebereleriniň gürrüň bermeklerine görä, Täçgök serdar ýanaral Kornil bilen jet eken. Ol ýanaral Kornil diýilýän Zakaspi oblastynyň general gubernatory Kornilow bolmaly. Şol sebäpli rus mekdebiniň ýolbaşçysy “kakabaş serdaryň” ogluny okuwa almakdan çekinýär. Onsoň Ýalkap baý Gaýgysyzyň familiýyasyny Atabaýew etdirýär, ýagny Täçgök serdaryň hakyky adyny berýär we, il içinde aýdylmagyna görä, Gaýgysyzyň agramyna altyn-kümüş berip, ony okuwa ýerleşdirýär. Bu megrem, şol wagtyň pulunda gaty köp çykdajy edileni üçin edilýän gürrüňdir. Gaýgysyz nohurly dosty, ilkinji türkmen magaryfçylarynyň biri Muhammetguly Atabaýewiň familiýasyny alypdyr diýilýäni dogry däl. Atabaý Gaýgysyzyň kakasynyň çyn ady. Oňa täji bolansoň, gözi gök bolansoň, Täçgök diýipdirler. Serdar adyny bolsa soň serkerdelik edip alypdyr.
Dogry aýdýaň, tekines, ylalaşýan.+.
Sagja bolung!
Gaygysyz Atabayew tùrkmen ogly. Atyn ustunde her kilometrden {bilmedm basga bolmagam ahmal} gazyk kakdyryp Tùrkmen döwletinin serhedini chekdrya.
Ahlinizin Maglumatlarnyza minnetdar!
Aslynda, Türkmenistanyň respublika bolan güni Gaýgysyz Atabaýyň doglan günüdir. Ol 1887-nji ýylyň 27-nji oktýabrynda Tejen uýezdiniň Mäne obasynda Täçgök serdaryň maşgalasynda dunya inyar.
Текинец hayysh yenede sheyle kän tamamlayan gahrymanlamyz hakda maglumat yazsana bilyan bolsan..
Mana gaty peydaly boldy
Men bu saytda taze geldim enshalla bildigimizden jogaplaryz.
tekinec gaty gowy yazypsyn, yone men bilesim gelyar, sen bu yazanlaryn gurrun bermegine gorami, prosta hic yerde on Tach Gokyn okamadyk we eshitmedik on Atabay adyny? onson yedi yashynda akelipsin diyyan nirden akelipdirler GaygYSYZY? Mana gaty gyzykly geldi indi doly bilesim gelyar
tekinec gaty gowy yazypsyn, yone men bilesim gelyar, sen bu yazanlaryn gurrun bermegine gorami, prosta hic yerde on Tach Gokyn okamadyk we eshitmedik on Atabay adyny? onson yedi yashynda akelipsin diyyan nirden akelipdirler GaygYSYZY? Mana gaty gyzykly geldi indi doly bilesim gelyar
onson yene sorag cykyar sen yokarda tocna aydyan Muhammetguly Atabayewin familyasyny alynmadygyny, il icinde gepin gelip cykyshynyn bir emmasy bara
Mylayymjan sher gayrat et sher gozleme!!! Umuman, 1850-nji ýyllaryň ortalaryndan başlap Ahal, Mary sebitlerinde turkmen dowletiniň döremeginiň alamatlary peýda bolup başlady. Munuň aýdyň mysaly turkmenleriň birleşen güýjüniň Garrygala söweşinde eýranlylary, Maryda Hywa hanynyň goşunyny çym-pytrak etmeginden hem görünýär. Şol ýeňişlerde Täçgök serdaryň hem uly paýy bar. Elbetde, bu aýratyn gürrüň. Ondan ötri, Täçgök serdaryň Mäne-Çäçe etraplaryna gelşine geçeýin. Täçgök serdar harby işde ussatlyk görkezenden soň, onuň il içindäki abraýy hem ulalýar we ýurt biraz parahatlaşansoň, Mary ilinde Gowşut handan närza adamlar onuň daşyna ýygnanyp başlaýar. Elbetde, bu ýagdaýyň ullakan agzalalyga alyp gelmegi mümkindi.
Onsoň, ýaşulularyň gürrüň bermeklerine görä, Amanmyrat ahun (Ol Keminäniň piri Äraly işanyň ogludyr – D.Ý.) Täçgök serdary ýanyna çagyrýar-da, oňa şeýle diýýär: “Serdar, halkymyzyň agzy ýaňy aşa ýetip ugrady. Handyr, ondan närza bolanam tapylar. Ýöne bu ýagdaýy ýitileşdirmesek gowy. “Iki goçuň kellesi bir gazanda gaýnamaz” diýenlerini etmäliň. Biziň ata-baba mekanymyz Mäne-Çäçe serhetlerimiz örän gowşak goralýar. Serdar, siz şol ýerik il bolup baryp, Mäne-Çäçe serhetlerimizi berkidiň.” Täçgök serdar oňa şeýle diýen: “Ahun aga, maňa ol ýerik il bolup barmaga ahun, pir gerek, bile gitseň, baş üstüne!” Amanmyrat ahun şeýle diýen: “Serdar, men ýaňy Hywadan geldim, indem Mäne-Çäçä gitsem, birhili bolar. Şoň üçin maňa azar berme. Ýöne Herrikgalada dogan okaşan doganym Seýitnazar ahun bar, şoň ýanyna baryp, meniň adymdan haýyş etseňzi, ol siziň Mäne-Çäçä il bolup barmagyňyza ak pata-da berer, size ýoldaşam bolar.”
Onsoň Täçgök serdar Herrikgala gidýär we Seýitnazar ahuna Amanmyrat ahunyň sargydyny ýetirýär. Aýtmaklaryna görä, Seýitnazar ahun Täçgök serdara “Doganym Amanmyrat ahun diyse, kyýamata hem giderin“diyip jogap beripdir. Şeýlelikde, 1867-68-nji ýyllarda, Seýitnazar ahunyň ak pata bermegi bilen, Täçgök serdar Mäne-Çäçä il bolup göçüp gelýär. Täçgök serdaryň türkmenleriň bitewileşmeginde hem uly paýy bar. Sebäbi Täçgök serdar müň hojalyk bilen Mäne-Çäçä il bolup gelende, Seýitnazar ahunyň yzyna düşüp, Ahaldan hem 500 hojalyk gelýär. Onsoňam Täçgök serdaryň Ahala gelmegi bilen Sarahs, Kaka aralygyndaky araçagimiz mizemez bolupdyr. Sebäbi şol aralyga Täçgök serdaryň demi ýöräpdir. Kaka, Gäwers aralygyna bolsa gowşutly Mämmedoraz han hökümini ýöredipdir. 1870-nji ýyllaryň başynda, Mämmedoraz hanyň ýeriniň azyraklygy üçin, onuň garamagyndan 300 hojalyk Täçgök serdara il bolupdyr. Täçgök serdaram, Mämmedoraz hanam Nurberdi hana tabyn eken. Elbetde, Gaýgysyz Atabaý öz döwrüniň ogly. Aslynda, islendik döwürde hem iş eden adamda kemçilik, ýalňyş bolýar. Ýöne men Gaýgysysyň eden işi, halkynyň öňünde bitiren hyzmaty, türkmen döwletiniň düýbüni tutmakda oýnan roly onuň ýalňyşlaryndan ýa kemçiliklerinden has uly diýip pikir edýärin. Şo mahal Gaýgysyz Atabaý, Nedirbaý Aýtak ýaly döwlet ärleriniň öňünde Buhara, Hywa, Horezm resbublikalaryna, Zakaspi oblastyna bölünip, parçalanan halda ýaşaýan türkmenleri bitewuleshdirip, türkmen döwletini gurmak maksady durýardy. Elbetde, bu maksada ýetmek üçin pida-da bermeli bolandyr, gidilmejek eglişiklere hem gidilendir. Ýöne Gaýgysyz özüňiň bitewi türkmen döwletini gurmak maksadyna 1924-nji ýylyň 27-nji oktýabrynda, öz doglan gününde ýetipdir.
Meniň pikirimçe, Gaýgysyz Atabaý Ýer togalagynyň üstünde türkmeniň öz adyna döwletiniň bolmagy üçin, diňe şol maksada ýetmegiň hatyrasyna bolşewikler bilen işleşen bolmaly. Ol: “Tükmen döwletini döretmegimiz halkymyzyň ýitip gitmezliginiň kepili boldy” diýer ekeni. Ýöne şu ýerde başga-da bir ýagdaýy bellemeli. Gaýgysyz bolşewizme köre-kör ynanan, yňdarma bir adam bolmandyr, ol syýasy şertler esasynda, ýagdaýa görä paýhasly hereket etmäge, bar bolan mümkinçilikleri ulanmaga çalşypdyr. Bu onuň baý-kulaklar, basmaçylar diýilýänler bilen gantaşygyndan hem görünýär. Aýdylmagyna görä, ol ýüzlerçe baýyň, han-begleriň sag-aman ýurtdan çykmagyna, sag-aman Eýrana, Owganystana aşmagyna kömek, ýardam beripdir. Gaýgysyz Atabaýyň Gyzylaýak halypa Owganystana aşmagy maslahat berenligi, hatda onuň bilen daşary ýurtdaka hem hat alşanlygy hakynda anyk maglumatlar bar. Jüneyit hanyň sag-aman ýurtdan çykmagyna ýardam beren hem Gaýgysyz Atabaýdyr.
Bolşewikler 1927-nji ýylda sowet hökümetine garşy göreşen han-begler yaraglaryny taşlap, il bolsalar, olary hatda öz iline baştutan goýmakdan hem gaýtjak däl diýip, aldawa salýan bir karar kabul edipdir. Ýöne bolşewikler tabyn bolan, ýaragyny taşlan adamlary atyp öldürýän eken. Gaýgysyz bu ýagdaýdan habarly eken we Jüneýit hana bu karara ynanmazlygy maslahat beripdir. Ýogsam, Jüneýit hanyň il bolmak meýli hem ýok däl eken. Ýöne ol Gaýgysyz bilen duşuşandan soň pikirini ymykly üýtgedipdir diýýärler. Emma şol duşuşyk mahalynda Gaýgysyzyň ýanynda ýörite goýlan şugul hem bar eken we ol bolan gürrüňleri bolşewiklere gylyny gyrman ýetiripdir. Gaýgysyz Atabaý tutulanda oňa Jüneýit hana ýurtdan gaçmaga kömek etmekde hem günälenipdir diýýärler. Ýene bir zat, “Maňa şuny Gaýgysyz kakam aýtdy: “Sowet hökümeti ganyň üstünde guruldy, bu döwlet ýykylar. Esasy zat biz türkmen döwletini gurup, halkymyzyň ýitip gitmeginiň öňüni aldyk” diýip, ýazyjy Berdi Kerbabaýew aýdar eken.Gaýgysyz Atabaýyň doglan güni anyk däl. Ýöne onuň soň Türkmenistanyň respublika bolan gününi öz doglan güni hökmünde alan bolmagy mümkin. Öz eli bilen ýazmagyna görä, Gaýgysyz Atabaý 6 ýaşynda ýetim galýar. Şundan çen tutulsa, onuň kakasy Täçgök serdar 1893-94-nji ýyllarda aradan çykypdyr. Onuň ady il içinde Täç serdar Atabaý ogly diýibem tutular eken. Bu kakasynyň adynyň Atabaý bolandygyny görkezýär. Gaýgysyzyň ejesiniň ady Baýnur eken. Gaýgysyz Atabaý terjimehalynda alty dogan bolandyklaryny, özüniň Geldi diýen doganynyň elinde galandygyny, onuň neşekeş bolandygyny aýdypdyr. Täçgök serdar ölende ondan bir suw degirmeni bilen biraz ýer galypdyr. Bu miras alty dogana paýlanyp berilýär. Gaýgysyz özlerine mirasdan ýeten paýyň derrew tükenendigini ýazypdyr. Ol on ýaşaýança obadaky mollada okapdyr. Soň ol Tejende açylan rus-tuzem mekdebine okuwa girýär. Ena-atasyz ýetim bolansoň, ol bu mekdebe gep-gürrüňsiz kabul edilýär. Şol wagt Türkmenistanda ýerli rus mekdepleriniň 8-si bolup, ol mekdeplerde 1636 okuwçy okaýar eken we şolardan 90 sanysy türkmen bolupdyr. Gaýgysyz mekdebi tamamlap, Daşkentdäki mugallymçylyk seminariýasyna okuwa girýär. Elbetde, agasy Geldi muňa garşy çykýar. Ol Gaýgysyz dilmaç bolup işlese hem öý-işik bolsa, özüne-de kömek boljagyny aýdýar.
1925-nji ýylyň fewral aýynyň 10-24-i aralygynda Bütintürkmen 1-nji gurultaýy geçýär. Şol gurultaýa hem Gurbanmämmet serdar öz ýörite wekilini ugradýar. Abdyrahman ahun Gurbanseýit ogly 20-nji fewralda gurultaýda çykyş edip: “Biz ähli türkmen gurultaýyna kellämizi etegimize salyp geldik. Bizi Şuralar Türkmenistanynyň adamy diýip kabul ediň, islän ýeriňizden ýer-suw beriň, göçüp baryp, gün-güzeran bilen bolarys. Men şulary Juneýit hanyň, Gurbanmämmet serdaryň adyndan aýdýaryn” diýýär.
1927-nji ýylyň 9-njy sentýabrynda Jüneýit hanyň adamlary Daşhowuz welaýatynda aýgytly hüjüme geçýär we Daşhowuz şäherinden başga ähli etraplary ele geçirýärler. Olaryň Daşhowzy eýelejek wagty hem Aşgabatdan Gaýgysyz Atabaý we onuň orunbasary Paskusskiý dagy barýar.
seret tekinec men birinjilik bilena sher gozlamok, eger yazasyn gelmese yazma mana jgp, yone men bilesim gelyani ucun soradyn, ikinjilik bilenem mana familyasy gyzykly geldi edil sen yokarda Xeyitnazar ahunyn neberlerinin gurrun berishi yaly mana hem Gocmyrat ahunyn neberelerini gurruni eshitmek nesip etdi we shu wagt deneshdiryan den gelenok shon ucun anyk bilmek ucun mana familyasy gaty gyzykly geldi we kabir yerleri den gelmegi hem slucayno daldir diyyan