Okamayan halkyn yagdayi y-da okuw mohummi?

Men bir zada uns berdim - "mekdep 10 yillik" diyen temada-da kabir agzalarymyz shol 10 yil mekdep bilen 5 yil uniwersitedi kop goryaler...
Dogry, yil hasaby HICH ZADY chozenok, sebabi amerikanlar 12 yillap mekdep okasalaram, turklerem ine shoncha yil mekdep okap uniwersitede girselerem sheyle gomuk.
Men shu seredip oturshyma shuny pikir edyan:
adam azyndan kabir zatlary bilmeli, baza diysenizem bolya, fundament diysenem bolya. Shol MINIMUM her adamda bolaymaly. Shu videolary gorup turkmenin yashlary barada pikirlenyan we shulardan has gowy daldigimize ynanyan.
Indi sorag: okamak sheyle zerurmy? Nama gerek? Bilmek nama gerek? Belki her kim oz ugruny bilip, bashga zatdanam gomuk bolsun?!

---------------------------------------------------------
Magtymguly, sözle her ne bileniň,
Özüňe kemlik bil aýtman öleniň,
Taraşlap, şaglatgyl köňle geleniň,
Senden soňkulara ýadygär bolar!

Men pikrimche biri alym bolsa hem beyleki sosial bilimleri azda kande bilmeli.
Onson, belli wagt gechenden son gyzyklanyp owrenmane bashlayar hem.
Bayram aga siz on bir yerde yazypdynyz, bir dowleti ilatynyn dine 3% dolandyryar diyip.
Pikrimche, Amerikada 3% den kop bilimli(kopusi hem gaty gowy bilim alan) adam bar.
Turkiye de hem shonun yalyrak.
"12 okanlar hich zat onaranok" pikri gaty yalnysh.
Ozumizi ol dowletlerin erbetleri bilen dalde gowylary bilen denesdirmeli...

Anyrda Bayram yil'in dalde, oncha yilda okadylan zatlaryn has mohumdigine, adamyn "bilimli" bolmagynda 1-nji faktordygyna uns chekyar...Bu chyndanam dogry zat, mekdep'lerin derejesini yokarylandyrmaly, chagalar okamasa "Mana name, ozune gerek" diymeli dal sebabi ol entak chaga, ozune namanin gerek ya-da gerek daldigini hem bilenok...Mugallymlar has govy bilmeli ishini, onyn uchin hem universitet'de gaty govy okaldylmaly ve uns berilmeli bu zatlara..Univer'de govy okatmak uchin hem Bezirgen,Bayram yali ugruny govja bilyanler gerek, PhD ya-da MD bolmagy gerek !!

Men umuman aydyan, adamlar kop bilmeli!
Amerikada kop okan, kop bilyan bardyr, yone olar science-fiction kitap kop okandyr, bilyan zatlaram oz ugrudyr. Diyjek bolyanym, olaryn dunyaden, oz dowletlerinin alyp baryan siyasatyndan habary yok. Amerikanlaryn haysy yurdy name uchin bombalayandyklaryndan habarlary yok.
Ol 3% dogry, yone shol yagday gowumy? 3%den yokary bolsa gowy dalmi? Saylaw gechirende dowledin bashyny 3% saylanoga!!! Ony saylayan hemmeler...

---------------------------------------------------------
Magtymguly, sözle her ne bileniň,
Özüňe kemlik bil aýtman öleniň,
Taraşlap, şaglatgyl köňle geleniň,
Senden soňkulara ýadygär bolar!

Mergene goshulyan!
Men in bolmanda bilmegi talap edyan zatlarym bar her adamdan:
1. Oz medeniyetini, dinini az-kem hem bolsa
2. Oz dowledin geografiyasyny az-kem hem bolsa(amerikanly wideo klipde adamlar New Yorkun Amerikadadygyny bilmeyan yali, soraga New York, yene diyip Amerikanyn ich shaherlerini sanayalar)
3. Oz taryhyny az-kem bilmeli(Yokarda Chanakkale barada; amerikanlar bolsa dunyade nache Jahan urshy bolup gechenini bilenoklar)
---------------------------------------------------------
Magtymguly, sözle her ne bileniň,
Özüňe kemlik bil aýtman öleniň,
Taraşlap, şaglatgyl köňle geleniň,
Senden soňkulara ýadygär bolar!

Ay shonyn uchin hem Bush samsyk yashaya'da White house'da, yogsa ondan 100 esse govy ishlejekler bardyr velin...
Shu yil kongre'den soran byudjetini eshitdinizmi ?? 2.9 Trillion $$, 700 milliard'yny hem esgerlere sovjak diyyar :D

Parij'de nache sany Eyfel bashnya'sy bar diyen soragyn jogaby yadina dushyami ??

About 10 ????? :))))

Sen 1000 alym bolay, kabir zatlary bilmesen shol zatlar barada dogry netije chykaryp bilmeyan. Adam netijani bilyan zatlaryndan yasaya.
Diyjek bolyanym, oz dowledin edip yorenini, Bagdadyn nirededigini bilman nadip bir dowledin tutush ilatyny terrorist yglan edyaler? Ine amerikanlar zat bilenoklar, olar bir yerlerden "shular terrorist" diyip eshidip ynanyalar...
Turklerin yagdayam enayi dal, gorsen omur eline kitap almadyk yali...
---------------------------------------------------------
Magtymguly, sözle her ne bileniň,
Özüňe kemlik bil aýtman öleniň,
Taraşlap, şaglatgyl köňle geleniň,
Senden soňkulara ýadygär bolar!

Olaryn yagdaylary dalde, ozleri enayi :)))
Vii..Amerikalylaryn arasynda "North Korea" diyip Avustralia'ny gorkezip yatanlar hem bardy :D ...Avstralia zat bilinaymeli yali yogsa...Ya-da "Fedel Castro kim?" soragyna "Singer ??!!" diyip yatanlar hem bardy, yogsa ola uje yarim asyrdyr Amerikanyn kelle agyrysy..

Mena amerika geldim fizika sapak heemm himiya aljak boldym indiki yyla komekleser yaly welin aytdy sne elctivam saylamaly dine beylekileri saylasan bolanok manga seyle diydi.heme ol klasda eyr yok ekeni.

bagyshlan, men bashga sorag sorajak.
Taze tema achyp durmayyn.
Gechen "Watan"y seredyardim welin o yerde bir binanyn achylyshy bolyar eken.
Oglandyr gyzlar milli eshiklerde geyinipdir. Bardaki Turk dostum hayran galdy.
"Tuweleme siz oz medeniyetinizi gorap bilyaniz. Bu gaty gowy zat." diyip.

Biz, shu oz medeniyeti gorama ishinde dunyade onlerde mi?
Dunyade haysy dowletleri/milletleri gorkezip bilersiniz, "ine shular medeniyetlerini gorap bilipdirler" diyip?

Hindistan, Arap döwletleri..
arap erkekleri beterem, öz yurtlarynda, öz eşiklerini çykaranoklar..

Arap dowletleri barada hich zat aydyp biljek dal. Dowletden dowlede uytgeyan bolsa gerek. Musur, Liwiya(Lebanon) yali dowletlerde Yewropa tipli geyinyaler diyip bilyan. Morokkoda hem sheylemika diyyan.
Yone kabir yurtlarda, meselem Saudlar gorayalar oydyan.
Emma medeniyet dine geyimde dal, arablar nahili geyinende hem oz medeniyetinden uzaklashanlar koplench, edil biz yali.

---------------------------------------------------------
Magtymguly, sözle her ne bileniň,
Özüňe kemlik bil aýtman öleniň,
Taraşlap, şaglatgyl köňle geleniň,
Senden soňkulara ýadygär bolar!

Hindistan sonky 50-60 yilda, garashsyzlygyny alandan bari gowy milli baylyklaryny, medeniyetini yitirdiler. Onler olarda meselem erkek bilen ayalyn jynsy gatnashygy dine chaga ondurmek uchin(eger ar-ayal bolsa hem!) edilyan bolsa(sebabi hindu dini sheyle talap edyar), indi bardaki hindi dostlarymyn aytmagyna gora gyzlaryn 90-95% gyzlyksyz diyyaler.
Olaryn kinolaram sonky dowur uytgedi, isleseniz taze kinolarynyn kliplerine youtube.comda goz gezdirin.
Garaz, elbetde, medeniyetini goran hindilerem bar. Yone olar shaherde yashamayan, bir chet yerde, chet shtatynda, obasyndaky hindiler.
Shaherliler, Bombey, Deli, Kalkutta we sh. m. shaherlerdaki hindilerde medeniyet gowy yitip barya...
Eshiklerini bayramdan bayrama geyyaler, onam odoljenie edyanleri yali...
---------------------------------------------------------
Magtymguly, sözle her ne bileniň,
Özüňe kemlik bil aýtman öleniň,
Taraşlap, şaglatgyl köňle geleniň,
Senden soňkulara ýadygär bolar!

Indi geleli oz milli baylyklarymyza, medeniyetimize.
Bizde hem, edil yokarda sanayshym yali, medeniyetden uzaklashma dowam edyar, ozem gaty chalt. MEdeniyeti zor bilen saklap bolanok, yashayish stilini adamlara zor bilen undap bolanok. Diyjek bolyanym, talyplara tahya, gyzlara turkmen koynek GEYDIRIP saklap bolanok, sebabi olar okuwdan son ony chykaryp zynyalar.
Propaganda bolmaly shu zatlaryn gowulygy barada, adamlar shona ynanmaly. Bolmasa saklamak gaty kyn bolar.

Muny aytmak kyn, sebabi medeniyetlerin goralshyny denemek kyn. Esasanam biz yalilara, biz obyektiw denamizok. Yone biz mundan 10 yil onku yagdayi bilen hazirkini, mundan 20 yil onkini bilen hazirkini denap bilyas.
Garaz, shu zatlar yitse, bizem edil shol dunyanin beyleki 4-5 milliard adamyndan bir gramam tapawutly bolmarys...

---------------------------------------------------------
Magtymguly, sözle her ne bileniň,
Özüňe kemlik bil aýtman öleniň,
Taraşlap, şaglatgyl köňle geleniň,
Senden soňkulara ýadygär bolar!

Wikipedia gora medeniyet(culture):

"Culture has been called "the way of life for an entire society." As such, it includes codes of manners, dress, language, religion, rituals, norms of behavior such as law and morality, and systems of belief. "

http://en.wikipedia.org/wiki/Culture

Pikrimche, Turkmenler beyleki Merkezi Aziya milletleri bilen denesdirlende has "conservative".
Yone bu bilip shuny goramak my? ya gury "conservative' lyk my, gorayan yaly gorunmek mi, ony aydyp bilemok.
Yone aydyshyn yaly chalt uytgeyar.
Mundan 5-10 yyl son Turkmen jemgyyetinin kop hereketdir pikirleri uytgar myka diyyan...

Hawa, biz onki SSSR dowletlerinin arasynda in kop medeniyetini goranmyka diyyan, mumkin tajiklerem bize yakyn dereje gorandyr.
Bashga goran milletem owganlarmyka diyyan(pushtunlar+turkmenler we sh.m.). Yone olaryn goramagynyn sebabi olardaky pes dereje.
Beyleki dowletlerden kop habarym yok, denemek kyn dushya.
---------------------------------------------------------
Magtymguly, sözle her ne bileniň,
Özüňe kemlik bil aýtman öleniň,
Taraşlap, şaglatgyl köňle geleniň,
Senden soňkulara ýadygär bolar!

Ozbeklerem oz wagtynda daplerini onat gorapdyrlar, yone Mergenin gonshy blogyndaky taze prezidentimizin jurnaldaky reportajy hem Rossiya wagtynda-da bizin ene-atalarymyzyn dap-dessurlaryny gorandyklaryny nygtayar, ya-da men sheyle dushundim .
Elbetde, TM-nyn taryhy we tebigy baylyklary, bular baradakay howeslendiriji zatlar barada aydylanda, dap-dessurlarymyza-da shol bir derejede bolmasa-da yer berilmeli, owup undemeli, shona mysal bolyanlara goltgy bolmaly, ayratynam meshhur adamlary bu mesele boyunca ulanmalymyka diyyan!?

Amerikanlar bilmese goni bildiryaler,a turk bolsa bilmesede bilyan yaly gorunjek bolyalar.
Her mowzukdan az da bolsa bilmeging ing gowy usuly okamak.Bar wagtyngy shonga bermegem gerek dal.Dinge bosh wagtyngda,awtobusda eylede beylede de okasang bir zatlar owrenip gidyang.
Nesip bolsa Turkmenistandada zhurnaldyr gazetler chykararlarda halka gowy maglumat beryan.Kitaplaram bolsa,has gowy.
TM da adamlaryng gundelik durmushyna kabir zatlar goshulmaly.Mysal uchin yatmazadan ong birzatlar okamak,kitap satyn alyp,ony sowgat hokmunda bermek we bashgalar.Shul bizing dowletimizde kop kitap chapedilip,kop kitap okalsa,biz dunyang ing bilimli we ing gowy dowletlerinden biri bolarys.
Ing okuw derejesi gowy bolan dowletler-->ing bay we guychli dowletler.